Từ vận động thành thói quen: Làm sao để mỗi người dân duy trì một môn thể thao phù hợp?

Thứ tư, 18/11/2026 - 09:22

Phong trào thể thao quần chúng chỉ thực sự đi vào đời sống khi người dân tìm được một hình thức vận động phù hợp với tuổi tác, thể trạng, sở thích và điều kiện sinh hoạt của mình. Bắt đầu tập luyện có thể đến từ một lời kêu gọi, nhưng để duy trì lâu dài, điều quan trọng hơn là thời gian, không gian, động lực và sự đồng hành của cộng đồng.

Từ lời phát động đến lựa chọn của mỗi người

Sáng 10/10/2026, Lễ phát động Phong trào toàn dân tập luyện thể thao năm 2026 được tổ chức tại Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, khu vực hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội), với chủ đề “Một quốc gia vận động - Vì một Việt Nam khỏe mạnh, hùng cường”. Chương trình kết nối trực tuyến với 33 điểm cầu tại các tỉnh, thành phố, kêu gọi mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên. Đây là điểm khởi đầu của một phong trào rộng khắp; thách thức quan trọng hơn nằm ở việc giúp người dân tiếp tục vận động sau sự kiện.

Lễ phát động được tổ chức trên cơ sở Công điện số 69/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ, giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và đơn vị liên quan chuẩn bị, tổ chức chương trình trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, công điện này tập trung vào việc tổ chức lễ phát động; để phong trào đi vào đời sống lâu dài, cần đặt sự kiện trong khuôn khổ chính sách rộng hơn đã được xác lập từ trước, đặc biệt là Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Quyết định số 1189/QĐ-TTg ngày 15/10/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tạo khuôn khổ chính sách dài hạn cho lĩnh vực này. Đặt trong định hướng đó, thông điệp “mỗi người chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp” cần được nhìn không chỉ như lời kêu gọi hưởng ứng, mà còn gắn với điều kiện để người dân có thể tập luyện thường xuyên trong môi trường sống của mình.

Một phong trào có thể tạo ra sự hưởng ứng trong những ngày đầu. Nhưng từ buổi chạy tập thể, một lần đến sân thể thao hay vài buổi tập thử đến việc duy trì đều đặn trong nhiều tháng là một hành trình khác. Không ít người từng đặt mục tiêu đi bộ mỗi sáng, tập yoga sau giờ làm, chơi cầu lông cuối tuần hoặc đến phòng tập vài buổi mỗi tuần, rồi dần gián đoạn khi công việc bận rộn, thời tiết thay đổi hay gia đình có việc phát sinh. Điều cần quan tâm vì thế không chỉ là có bao nhiêu người bắt đầu vận động, mà còn là điều gì giúp họ tiếp tục.

Câu trả lời không nằm ở một môn thể thao duy nhất dành cho tất cả mọi người. Một người làm việc văn phòng có thể thích đi bộ nhanh sau giờ làm; người trẻ muốn vận động cùng bạn bè có thể chọn cầu lông, bóng đá hoặc đạp xe; người cao tuổi có thể phù hợp với đi bộ, thể dục dưỡng sinh hay những bài tập thăng bằng được hướng dẫn đúng cách. Với trẻ em, vui chơi vận động, bơi lội, chạy nhảy và các môn thể thao phù hợp lứa tuổi có thể giúp hình thành nền tảng vận động từ sớm.

Điểm chung không phải là mức độ phức tạp hay chi phí của môn tập, mà là khả năng phù hợp với người tập và điều kiện để duy trì. Nếu lựa chọn một hoạt động quá tốn kém, đòi hỏi di chuyển xa hoặc không tương thích với lịch sinh hoạt, người tập sẽ khó theo đuổi lâu dài. Ngược lại, một hình thức vận động đơn giản, thuận tiện và đem lại cảm giác tích cực có thể trở thành thói quen tự nhiên.

Từ vận động thành thói quen: Làm sao để mỗi người dân duy trì một môn thể thao phù hợp?

Đông đảo người dân tham gia chạy hưởng ứng Phong trào toàn dân tập luyện thể thao 

Vì vậy, thông điệp “mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp” cần được hiểu từ chính nhu cầu của từng người. Mục tiêu không phải khiến mọi người cùng tập một môn, cùng đạt một cường độ hay cùng theo đuổi một tiêu chuẩn thành tích. Điều cần xây dựng là nhận thức rằng vận động thường xuyên có thể bắt đầu từ những lựa chọn vừa sức, gần gũi và phù hợp với hoàn cảnh sống.

Rào cản không chỉ nằm ở ý chí

Khi nói đến việc duy trì tập luyện, người ta thường nhắc đến tính kỷ luật và quyết tâm. Đây là những yếu tố quan trọng, nhưng nếu chỉ quy việc bỏ tập cho sự thiếu kiên trì của cá nhân, chúng ta sẽ bỏ qua nhiều rào cản đến từ môi trường sống.

Một ví dụ về cách sắp xếp thời gian tập luyện sau giờ làm được Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội ghi nhận trong phóng sự “Luyện tập sau giờ làm việc” ngày 6/3/2025. Nhân vật Nguyễn Minh Tú ở Thanh Oai thường đến phòng tập gym vào khoảng 17 giờ, sau khi tan làm; tại phòng tập, mỗi người lựa chọn hình thức vận động theo nhu cầu, từ đi bộ, chạy máy đến tập tạ hoặc boxing. Câu chuyện gợi ra một điểm thực tế: với người đi làm, việc tập luyện dễ trở thành một phần của nếp sống hơn khi có thể bố trí ngay sau giờ làm và lựa chọn hoạt động phù hợp với nhu cầu cá nhân.

Với người lao động, đặc biệt là những người có lịch làm việc kéo dài hoặc thường xuyên thay đổi ca, khoảng thời gian dành cho vận động có thể bị thu hẹp bởi việc đi lại, chăm sóc con cái và công việc gia đình. Với người sống ở khu vực đông dân cư, sân chơi công cộng có thể không nằm gần nhà, không đủ không gian hoặc khó sử dụng vào khung giờ phù hợp. Một số môn thể thao đòi hỏi thuê sân, mua dụng cụ hay đóng phí thành viên, khiến chi phí trở thành yếu tố cần cân nhắc. Người mới bắt đầu cũng có thể ngại tham gia vì chưa biết kỹ thuật, sợ không theo kịp người khác hoặc lo lắng về thể trạng.

Một mô hình cộng đồng có thể tham khảo là Câu lạc bộ Sức khỏe ngoài trời quận Hà Đông, Hà Nội. Theo Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội ngày 12/1/2025, sau 25 năm hoạt động, câu lạc bộ có hơn 300 hội viên, 15 chi hội và 20 hướng dẫn viên, cộng tác viên. Câu lạc bộ duy trì việc cập nhật bài tập, cử hướng dẫn viên tham gia tập huấn rồi hướng dẫn lại cho hội viên. Những con số này không thay thế cho khảo sát toàn bộ cư dân Hà Đông, nhưng cho thấy một mô hình có tổ chức, có người hướng dẫn và có mạng lưới sinh hoạt thường xuyên có thể tạo điểm tựa để người dân tiếp tục vận động. Theo Kế hoạch số 369/KH-UBND của Hà Nội, thành phố đặt mục tiêu năm 2026 đạt 46,5% người dân tập luyện thể dục, thể thao thường xuyên và phát triển 7.695 câu lạc bộ thể dục, thể thao cơ sở cùng cơ sở kinh doanh hoạt động thể thao. Đây là chỉ tiêu kế hoạch, không phải kết quả đã đạt được.

Ở nhóm người cao tuổi, câu lạc bộ có thể đem lại cả cơ hội vận động lẫn sự kết nối xã hội. Trong bài phản ánh của Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội ngày 12/1/2025 về Câu lạc bộ Sức khỏe ngoài trời quận Hà Đông, bà Đỗ Thị Thịnh, chủ nhiệm câu lạc bộ, chia sẻ rằng việc tập luyện giúp người cao tuổi cảm thấy khỏe hơn và tinh thần thoải mái; bà cũng nhấn mạnh thói quen đi tập hằng ngày của các thành viên. Bài viết đồng thời ghi nhận ý kiến bà Hoàng Thị Bình, ở tổ 2, phường Hà Cầu, về lợi ích của hoạt động dưỡng sinh đối với sức khỏe tuổi già. Dù không thể khái quát trải nghiệm của tất cả người cao tuổi, trường hợp này cho thấy sự đều đặn, bạn tập và một nơi sinh hoạt gần gũi có thể góp phần duy trì động lực.

Những trở ngại ấy cho thấy duy trì tập luyện không đơn thuần là câu chuyện của quyết tâm cá nhân. Một người có thể rất muốn vận động nhưng vẫn khó thực hiện nếu không có nơi tập an toàn, không có khung giờ phù hợp hoặc không biết bắt đầu từ đâu. Bởi vậy, khuyến khích người dân tập luyện cần đi cùng việc tạo điều kiện để họ có thể thực hiện lựa chọn của mình.

Không gian công cộng có vai trò đáng kể trong quá trình này. Vỉa hè thông thoáng, công viên được chăm sóc tốt, đường đi bộ an toàn, sân chơi trong khu dân cư và các điểm tập luyện dễ tiếp cận có thể giúp người dân vận động mà không phải đầu tư quá nhiều thời gian hay chi phí. Đối với những người chỉ có khoảng thời gian ngắn trước khi đi làm hoặc sau bữa tối, một địa điểm tập gần nhà đôi khi có ý nghĩa hơn một cơ sở thể thao hiện đại nhưng cách xa nơi sinh sống.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu nhìn cơ sở thể thao như một phần của hạ tầng phục vụ đời sống, chứ không chỉ là nơi tổ chức thi đấu. Quyết định số 991/QĐ-TTg ngày 16/9/2024 về Quy hoạch mạng lưới cơ sở văn hóa và thể thao thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 tạo cơ sở để các địa phương rà soát mạng lưới thiết chế. Khi triển khai ở cấp cơ sở, hiệu quả cần được nhìn từ khả năng người dân thực sự sử dụng: điểm tập có gần nhà không, có an toàn và dễ tiếp cận không, có phù hợp với người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và người làm việc theo ca hay không.

Trường học, cơ quan, tổ dân phố và câu lạc bộ cũng có thể góp phần biến vận động thành một phần của nhịp sống chung. Hoạt động thể thao tại trường giúp trẻ em hình thành thói quen từ sớm. Cơ quan có thể khuyến khích đi bộ, vận động giữa giờ hoặc tổ chức những hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế. Khu dân cư có thể duy trì nhóm đi bộ, tập dưỡng sinh hay chơi thể thao vào những khung giờ thuận tiện. Câu lạc bộ có thể tổ chức buổi trải nghiệm cho người mới, hướng dẫn kỹ thuật cơ bản và tạo môi trường thân thiện để người tham gia không cảm thấy bị áp lực.

Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là tổ chức càng nhiều hoạt động càng tốt. Một chương trình chỉ diễn ra trong vài ngày có thể tạo không khí sôi nổi, nhưng để người dân duy trì thói quen, cần có địa điểm, lịch sinh hoạt và người kết nối sau ngày phát động. Thành công của phong trào nên được nhìn từ khả năng tiếp nối trong đời sống, không chỉ từ quy mô của một sự kiện.

Chọn môn phù hợp, bắt đầu vừa sức

Một trong những lý do khiến người mới tập dễ bỏ cuộc là đặt mục tiêu quá cao ngay từ đầu. Có người muốn thay đổi thể trạng trong thời gian ngắn nên tập luyện với cường độ vượt quá khả năng; có người chọn môn thể thao theo trào lưu hoặc theo bạn bè dù bản thân không yêu thích. Khi cảm thấy mệt mỏi, đau nhức hoặc không đạt kết quả như mong đợi, họ dễ cho rằng mình không phù hợp với việc tập luyện.

Người dân nhiều lứa tuổi cùng tham gia chạy hưởng ứng, lan tỏa tinh thần rèn luyện thể thao trong cộng đồng.

Thực tế, lựa chọn môn thể thao nên bắt đầu từ những câu hỏi đơn giản: mình thích hoạt động nào, có thể dành thời gian vào lúc nào, điều kiện kinh tế ra sao, nơi tập có thuận tiện không và thể trạng hiện tại cho phép vận động đến mức nào? Người thích giao tiếp có thể thấy vui khi tham gia môn thể thao đồng đội; người cần không gian riêng có thể chọn đi bộ, đạp xe hoặc tập các bài vận động cá nhân. Người không có nhiều thời gian có thể chia hoạt động thành những khoảng ngắn trong ngày, thay vì chờ đến khi có một quãng thời gian dài mới bắt đầu.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh rằng mọi hoạt động thể chất đều có giá trị và vận động ở mức độ nào đó vẫn tốt hơn không vận động. Theo khuyến nghị của WHO, người trưởng thành nên thực hiện ít nhất 150–300 phút hoạt động thể lực hiếu khí ở cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75–150 phút ở cường độ mạnh, hay kết hợp tương đương giữa hai mức cường độ; đồng thời nên tập các nhóm cơ chính từ hai ngày mỗi tuần. Trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 đến 17 tuổi được khuyến nghị vận động thể chất ở mức vừa đến mạnh trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày. Đây là định hướng chung, không có nghĩa mọi người phải đạt ngay mức khuyến nghị khi mới bắt đầu.

Với người ít vận động trong thời gian dài, cách tiếp cận hợp lý là bắt đầu bằng thời lượng và cường độ vừa sức, sau đó tăng dần khi cơ thể thích nghi. Một cuộc đi bộ ngắn quanh khu nhà, vài động tác vận động giữa giờ hoặc một buổi tập nhẹ cùng người thân có thể là bước khởi đầu. Khi hoạt động trở nên quen thuộc, người tập có thể điều chỉnh thời lượng, tần suất và mức độ thử thách phù hợp hơn với mục tiêu của mình.

Tính phù hợp còn gắn với sức khỏe cá nhân. Người cao tuổi, người có bệnh nền, người đang hồi phục sau chấn thương hoặc người lâu ngày không vận động cần cân nhắc khả năng thể chất trước khi lựa chọn bài tập. Nếu có triệu chứng bất thường, hạn chế vận động hoặc tình trạng sức khỏe cần theo dõi, nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp. Mục tiêu là duy trì vận động an toàn, không phải chạy theo cường độ của người khác.

Bên cạnh thể trạng, niềm vui là yếu tố có thể giúp duy trì thói quen. Một môn thể thao đem lại cảm giác thoải mái, tạo cơ hội gặp gỡ bạn bè hoặc giúp người tập thư giãn sau ngày làm việc thường dễ gắn bó hơn một hoạt động chỉ được thực hiện vì áp lực phải thay đổi ngoại hình. Người tập không nhất thiết phải đăng ký câu lạc bộ ngay từ đầu, mua đầy đủ dụng cụ hay đặt ra lịch tập quá dày. Điều quan trọng là tìm được nhịp độ có thể lặp lại trong điều kiện sống thực tế.

Gia đình và nhóm bạn có thể hỗ trợ bằng cách cùng nhau vận động, hẹn lịch đi bộ hoặc khuyến khích nhau quay lại sau những ngày gián đoạn. Sự đồng hành không nên biến thành áp lực hay so sánh thành tích. Khi một người có thể nghỉ vì công việc, thời tiết hoặc sức khỏe rồi trở lại với hoạt động đã chọn, thói quen mới có cơ hội được duy trì bền vững hơn.

Để phong trào tiếp tục sau ngày phát động

Phong trào thể thao quần chúng chỉ có thể phát huy ý nghĩa khi được tiếp nối bằng những điều kiện cụ thể ở từng địa phương. Với chính quyền cơ sở, việc rà soát các không gian có thể tổ chức vận động, bảo đảm an toàn tại điểm tập và công khai thông tin về các câu lạc bộ, lớp hướng dẫn hoặc hoạt động cộng đồng sẽ giúp người dân dễ lựa chọn hơn. Với trường học và cơ quan, cần tìm cách đưa vận động vào lịch sinh hoạt thực tế thay vì chỉ tổ chức theo đợt. Với các câu lạc bộ, việc hướng dẫn người mới và tạo môi trường tập luyện thân thiện có thể giúp người tham gia cảm thấy mình thuộc về cộng đồng.

Ở cấp bộ, ngành, yêu cầu quan trọng là chuyển định hướng thành nhiệm vụ cụ thể, có cơ chế phối hợp và đánh giá. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giữ vai trò quản lý nhà nước chuyên ngành; việc phát triển thói quen vận động của người dân cũng cần sự phối hợp phù hợp với chức năng của ngành giáo dục, ngành y tế và chính quyền địa phương. Điều này cho thấy việc hình thành thói quen vận động không thể chỉ dựa vào các sự kiện thể thao cộng đồng, mà cần được nối tiếp từ trường học, câu lạc bộ đến hệ thống thiết chế tại nơi dân cư sinh sống.

Với ngành giáo dục, nhiệm vụ không dừng ở tiết học thể dục hay giải thi đấu theo năm học. Trường học có thể giúp học sinh trải nghiệm nhiều hình thức vận động, hiểu cách tập an toàn và tìm ra môn mình yêu thích; đồng thời tạo sự liên thông giữa giờ học, hoạt động ngoại khóa và câu lạc bộ. Với ngành y tế, việc phối hợp truyền thông về lợi ích của vận động, khuyến khích lựa chọn cường độ phù hợp với lứa tuổi và tình trạng sức khỏe, cũng như hướng dẫn nhận biết dấu hiệu cần dừng tập hoặc tìm tư vấn chuyên môn, sẽ giúp thông điệp tập luyện đi cùng yêu cầu an toàn. Đây là những hướng phối hợp cần được cụ thể hóa trong chương trình và hoạt động của từng ngành, không nên hiểu là mọi bộ, ngành đều có cùng một nhiệm vụ chuyên môn.

Ở địa phương, trách nhiệm điều phối cần được thể hiện qua những việc người dân có thể nhận thấy: công khai lịch sinh hoạt và địa chỉ câu lạc bộ; duy trì các điểm tập công cộng; đào tạo hoặc kết nối người hướng dẫn; tổ chức hoạt động phù hợp với từng nhóm tuổi; và khảo sát định kỳ xem người dân có tiếp tục tham gia hay không. Việc huy động nguồn lực xã hội có thể bổ sung sân bãi, dụng cụ và hoạt động, nhưng cần đi cùng yêu cầu minh bạch, an toàn, dễ tiếp cận và không tạo thêm rào cản chi phí cho những nhóm có điều kiện hạn chế.

Một hướng đi thiết thực là bắt đầu từ nhu cầu của chính cư dân. Khu vực có nhiều người cao tuổi có thể cần thêm không gian đi bộ, tập dưỡng sinh và hoạt động thăng bằng. Nơi có đông trẻ em cần sân chơi an toàn và cơ hội tham gia thể thao phù hợp lứa tuổi. Khu dân cư có nhiều người làm việc theo giờ hành chính có thể cần hoạt động vào sáng sớm hoặc buổi tối. Những lựa chọn này nên được xác định dựa trên khảo sát thực tế, đối thoại với người dân và điều kiện nguồn lực của từng địa bàn, thay vì áp dụng một mô hình giống nhau cho tất cả.

Đánh giá phong trào cũng cần vượt ra ngoài số người tham dự lễ phát động hoặc số hoạt động được tổ chức. Những câu hỏi quan trọng hơn là người dân có tiếp cận được địa điểm tập luyện hay không, hoạt động có phù hợp với lịch sinh hoạt không, người mới có được hướng dẫn không và họ có tiếp tục tham gia sau một thời gian hay không. Việc khảo sát định kỳ, ghi nhận phản hồi và điều chỉnh chương trình sẽ giúp nhận ra những rào cản cần tháo gỡ. Nếu có dữ liệu đáng tin cậy về số người tham gia thường xuyên, mức độ sử dụng cơ sở thể thao và những nhóm dân cư còn khó tiếp cận, địa phương sẽ có căn cứ tốt hơn để phân bổ nguồn lực.

Ở cấp độ cá nhân, mỗi người có thể bắt đầu bằng một cam kết vừa sức: chọn hoạt động mình yêu thích, xác định thời gian có thể duy trì và tìm một địa điểm thuận tiện. Không nhất thiết phải tập thật nhiều ngay trong tuần đầu tiên. Khi việc vận động được đặt trong lịch sinh hoạt như một phần quen thuộc của ngày sống, thay vì một nhiệm vụ chỉ thực hiện khi có động lực, khả năng duy trì sẽ cao hơn.

Từ một người đi bộ mỗi sáng, một nhóm đồng nghiệp cùng vận động sau giờ làm đến một câu lạc bộ duy trì hoạt động trong khu dân cư, những thay đổi nhỏ có thể tạo nên nền tảng cho cộng đồng năng động hơn. Nhưng để những thay đổi ấy lan tỏa, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên từng cá nhân. Cần có sự kết nối giữa người dân, gia đình, nhà trường, cơ quan, câu lạc bộ và chính quyền địa phương để lựa chọn tập luyện trở nên thuận tiện, an toàn và có ý nghĩa.

Lời kêu gọi mỗi người chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp sẽ có giá trị lâu dài khi được chuyển hóa thành những lựa chọn cụ thể trong đời sống. Không phải ai cũng cần trở thành vận động viên, và không phải mọi người đều phải theo đuổi cùng một mục tiêu thể chất. Điều cần thiết là mỗi người tìm được cách vận động phù hợp với mình, có cơ hội duy trì và nhận được sự hỗ trợ khi cần. Khi thể thao không còn chỉ xuất hiện trong những đợt phát động mà trở thành một phần tự nhiên của nhịp sống hằng ngày, phong trào mới thực sự đi từ khẩu hiệu đến thói quen.

Thể thao và Cuộc sống

Trạng Nguyên tuổi 13 năm 2025

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam: Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được thông qua với sự đồng thuận cao, tạo khuôn khổ pháp...
×