Từ dinh dưỡng đến hồi phục: VOC thúc đẩy ứng dụng khoa học vào thể thao thành tích cao

Dinh dưỡng thể thao thành tích cao: VOC đưa khoa học vào từng giai đoạn tập luyện và thi đấu

Trong thể thao đỉnh cao, thành tích không chỉ được quyết định bởi số giờ vận động viên có mặt trên sân tập hay cường độ của mỗi buổi tập. Khả năng nạp năng lượng đúng lúc, bù nước phù hợp, duy trì thể trạng và hồi phục sau vận động cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chuẩn bị và phong độ thi đấu. Một giáo án tốt cần được hỗ trợ bằng chiến lược dinh dưỡng và hồi phục tương ứng, được điều chỉnh theo đặc thù từng môn và từng cá nhân.

Nhằm cập nhật kiến thức chuyên môn trong lĩnh vực này, ngày 9/11/2026, Ủy ban Olympic Việt Nam (VOC) phối hợp với Herbalife Việt Nam tổ chức chương trình tập huấn chuyên đề “Dinh dưỡng và hồi phục cho các môn thể thao sức bền và sức mạnh”. Chương trình có sự tham dự trực tiếp của khoảng 200 vận động viên, huấn luyện viên, cán bộ chuyên môn, kỹ thuật và quản lý đến từ nhiều môn thuộc hệ thống Olympic; đồng thời được kết nối trực tuyến qua Zoom Webinar tới các trung tâm huấn luyện thể thao và những người quan tâm.

Trong khuôn khổ hoạt động, đoàn công tác cũng có dịp được Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong và Cục trưởng Nguyễn Danh Hoàng Việt tiếp đón. Hoạt động này góp phần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước về thể thao, Ủy ban Olympic Việt Nam và đối tác Herbalife Việt Nam trong các chương trình hợp tác phát triển thể thao. Đây cũng là dịp trao đổi về vai trò của khoa học dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và hồi phục đối với vận động viên, những yếu tố ngày càng được chú trọng trong quá trình chuẩn bị lực lượng cho các đấu trường thể thao trong nước và quốc tế.

Với sự tham gia của các chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực dinh dưỡng và hiệu suất thể thao, chương trình tập trung vào những vấn đề có tính ứng dụng: nhu cầu năng lượng khác nhau giữa các nhóm môn, cách phân bổ carbohydrate và protein, chiến lược bù nước, an toàn thực phẩm bổ sung và các phương pháp hồi phục trước, trong, sau thi đấu. Đây là những nội dung thiết thực trong nỗ lực đưa kiến thức khoa học vào công tác huấn luyện, chăm sóc và phát triển vận động viên Việt Nam.

VOC và Herbalife thúc đẩy ứng dụng khoa học dinh dưỡng, hồi phục trong thể thao thành tích cao

Dinh dưỡng và hồi phục – mắt xích quan trọng của thể thao hiện đại

Thành tích không chỉ được tạo nên trên sân tập

Trong quá trình chuẩn bị cho một giải đấu, vận động viên phải trải qua nhiều giai đoạn với yêu cầu thể lực và tâm lý khác nhau. Có thời điểm khối lượng tập luyện tăng cao, có giai đoạn cần duy trì cường độ, điều chỉnh thể trạng hoặc chuẩn bị cho thi đấu. Mỗi giai đoạn đều đặt ra những yêu cầu riêng đối với việc cung cấp năng lượng và hồi phục.

Nếu chỉ tập trung vào giáo án vận động mà chưa quan tâm đúng mức đến dinh dưỡng, cơ thể có thể không được cung cấp đủ năng lượng để đáp ứng khối lượng tập luyện. Ngược lại, một chế độ ăn không phù hợp với đặc thù môn thể thao cũng có thể khiến việc chuẩn bị thể lực thiếu hiệu quả.

Với các môn sức bền như chạy đường dài, đua xe đạp hay những nội dung đòi hỏi vận động kéo dài, cơ thể cần được cung cấp năng lượng phù hợp để duy trì hoạt động trong thời gian dài. Trong khi đó, vận động viên các môn sức mạnh như cử tạ phải quan tâm đến việc đáp ứng nhu cầu năng lượng, protein và phục hồi cơ bắp sau những buổi tập có cường độ cao.

Sự khác biệt này cho thấy không thể áp dụng một thực đơn hay một công thức dinh dưỡng giống nhau cho tất cả vận động viên. Kế hoạch cần được xây dựng dựa trên đặc điểm môn thi đấu, khối lượng vận động, thể trạng, lịch tập, mục tiêu chuyên môn và khả năng đáp ứng của từng người.

Đây cũng là quan điểm xuyên suốt được các chuyên gia nhấn mạnh tại chương trình tập huấn do VOC và Herbalife Việt Nam phối hợp tổ chức: dinh dưỡng thể thao cần được cá nhân hóa, gắn với yêu cầu thực tế của từng nhóm vận động viên thay vì chỉ dựa trên những khuyến nghị chung.

Hồi phục là một phần của quá trình huấn luyện

Tập luyện tạo ra kích thích để cơ thể thích nghi, nhưng quá trình thích nghi không diễn ra chỉ trong thời gian vận động viên thực hiện bài tập. Nghỉ ngơi, dinh dưỡng, giấc ngủ và các biện pháp hồi phục phù hợp đều góp phần giúp cơ thể chuẩn bị cho những buổi tập tiếp theo.

Nếu thời gian hồi phục không tương xứng với khối lượng vận động, vận động viên có thể gặp khó khăn trong việc duy trì chất lượng tập luyện. Vì vậy, hồi phục không nên được xem là công việc chỉ thực hiện khi cơ thể đã mệt mỏi hoặc xuất hiện chấn thương, mà cần được xây dựng thành một phần trong kế hoạch huấn luyện.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng thể thao thành tích cao hiện đại, trong đó huấn luyện viên, chuyên gia dinh dưỡng, bác sĩ thể thao, chuyên gia thể lực và vận động viên cần phối hợp chặt chẽ. Mỗi người đảm nhận một vai trò chuyên môn, cùng hướng tới mục tiêu duy trì sức khỏe, nâng cao khả năng thích nghi và tối ưu hiệu suất thi đấu.

Thứ trưởng Hồ An Phong tiếp đoàn công tác Herbalife, trao đổi về hợp tác phát triển thể thao Việt Nam

Chuyên gia quốc tế chia sẻ chiến lược dinh dưỡng cho từng nhóm môn

Từ carbohydrate đến protein: Không có công thức chung cho mọi vận động viên

Chương trình có sự tham gia trực tiếp của Tiến sĩ Luigi Gratton, Phó Chủ tịch Văn phòng Sức khỏe và Thể chất Herbalife, Chủ tịch Ban Cố vấn Dinh dưỡng Herbalife; Tiến sĩ Krissy Ladner, Giám đốc phụ trách Thành tích Thể thao và Giáo dục Dinh dưỡng Herbalife; cùng Huấn luyện viên Josh Tuerpe, Giám đốc Vận hành kiêm Huấn luyện viên cấp cao về Hiệu suất Thể thao tại Proactive Sports Performance (Mỹ).

Với chuyên môn trong lĩnh vực dinh dưỡng, sức khỏe và hiệu suất vận động, các diễn giả đã phân tích sự khác biệt trong nhu cầu dinh dưỡng giữa các nhóm môn sức bền, sức mạnh, đồng đội và vận động ngắt quãng. Nội dung được đặt trong mối liên hệ giữa ngày tập luyện thông thường, ngày có cường độ cao và ngày thi đấu.

Một trong những vấn đề được đề cập là vai trò của carbohydrate. Đây là nguồn năng lượng quan trọng đối với hoạt động thể lực, đặc biệt ở những môn có cường độ cao hoặc thời gian vận động kéo dài. Lượng carbohydrate cần thiết không giống nhau ở mọi vận động viên mà phụ thuộc vào khối lượng và cường độ tập luyện.

Với vận động viên sức bền, việc chuẩn bị năng lượng cần tính đến thời gian vận động kéo dài và nhu cầu duy trì hoạt động. Trong khi đó, vận động viên sức mạnh cần kế hoạch dinh dưỡng phù hợp với đặc điểm các buổi tập, khả năng phục hồi và mục tiêu phát triển thể lực.

Protein cũng là nội dung được phân tích. Theo phần trình bày tại chương trình, các chuyên gia đề cập đến việc phân bổ protein tương đối đều trong ngày, với mức tham khảo khoảng 20–40 g mỗi bữa, cách nhau khoảng 3–4 giờ. Đây là khuyến nghị được thảo luận trong bối cảnh dinh dưỡng thể thao, không phải định lượng bắt buộc áp dụng giống nhau cho mọi người. Nhu cầu cụ thể còn phụ thuộc thể trọng, tổng năng lượng, loại hình vận động, tình trạng sức khỏe và kế hoạch tập luyện.

Bên cạnh carbohydrate và protein, chất béo lành mạnh và omega-3 cũng được đề cập trong mối liên hệ với chế độ ăn cân đối. Điều quan trọng là vận động viên cần được hướng dẫn xây dựng khẩu phần tổng thể, bảo đảm đáp ứng nhu cầu năng lượng và chất dinh dưỡng, thay vì chỉ tập trung vào một thành phần riêng lẻ.

“Đĩa ăn thành tích” và cách ứng dụng trong thực tế

Một nội dung có tính ứng dụng tại chương trình là mô hình “đĩa ăn thành tích”, được giới thiệu theo các mức độ tập luyện nhẹ, vừa và nặng. Cách tiếp cận này giúp học viên hình dung việc điều chỉnh khẩu phần theo yêu cầu vận động trong từng ngày.

Khi khối lượng tập luyện thay đổi, nhu cầu năng lượng và tỷ lệ các nhóm chất trong khẩu phần cũng cần được xem xét tương ứng. Một ngày tập nhẹ không nhất thiết có nhu cầu giống ngày tập nặng hoặc ngày thi đấu. Nếu duy trì một khẩu phần cố định trong khi cường độ vận động biến động đáng kể, vận động viên có thể không đáp ứng được nhu cầu năng lượng hoặc nạp nhiều hơn mức cần thiết.

Để minh họa, các chuyên gia đưa ra tình huống của một vận động viên cử tạ và một vận động viên đua xe đạp đường dài. Hai trường hợp cho thấy sự khác biệt về nhu cầu carbohydrate, yêu cầu kiểm soát thể trạng và những nguy cơ có thể gặp phải.

Với vận động viên cử tạ, việc điều chỉnh cân nặng trước thi đấu cần được thực hiện thận trọng, tránh những biện pháp giảm cân cấp tốc có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng vận động. Đối với vận động viên đua xe đạp đường dài, bài toán nổi bật là bảo đảm cung cấp đủ năng lượng trong quá trình tập luyện và thi đấu kéo dài, tránh tình trạng năng lượng nạp vào không đáp ứng được mức tiêu hao.

Đáng chú ý, kế hoạch dinh dưỡng thi đấu được minh họa bằng những món ăn quen thuộc của người Việt như cháo gà và bánh mì. Cách lựa chọn này cho thấy dinh dưỡng thể thao không nhất thiết phải bắt đầu từ những thực phẩm xa lạ hay thực đơn phức tạp. Điều cần thiết là hiểu thành phần dinh dưỡng, thời điểm sử dụng, khẩu phần và khả năng dung nạp của vận động viên.

Từ góc độ ứng dụng, việc xây dựng kế hoạch bằng thực phẩm quen thuộc cũng giúp đội ngũ chuyên môn có thêm cơ sở để hướng dẫn vận động viên duy trì chế độ ăn phù hợp trong điều kiện sinh hoạt và tập luyện thực tế.

Bù nước, an toàn thực phẩm bổ sung và phòng chống doping

Bù nước cần được tính toán theo đặc điểm vận động

Bên cạnh năng lượng và các chất dinh dưỡng, nước giữ vai trò quan trọng trong hoạt động thể lực. Khi vận động, cơ thể mất nước qua mồ hôi; mức độ mất nước có thể khác nhau tùy cường độ tập luyện, thời gian vận động, điều kiện thời tiết và đặc điểm cá nhân.

Tại chương trình, các chuyên gia giới thiệu lộ trình bù nước thực tế dựa trên hướng dẫn của Trường Đại học Y học Thể thao Hoa Kỳ (ACSM). Nội dung này giúp học viên tiếp cận nguyên tắc xây dựng kế hoạch bù nước thay vì chỉ uống nước theo cảm giác hoặc áp dụng một lượng cố định cho mọi buổi tập.

Chiến lược bổ sung chất lỏng cần hướng tới duy trì trạng thái đủ nước, đồng thời xem xét đặc điểm cá nhân và điều kiện vận động. Đây là cơ sở quan trọng để đội ngũ huấn luyện và y học thể thao xây dựng hướng dẫn phù hợp cho từng vận động viên.

Trong thực tế, nhu cầu bù nước của người chạy đường dài, vận động viên đua xe đạp, vận động viên tập luyện trong nhà hay người thi đấu ở môi trường nóng ẩm không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, việc theo dõi tình trạng nước của cơ thể, điều kiện tập luyện và khả năng dung nạp cần được đặt trong kế hoạch chuyên môn.

Thực phẩm bổ sung phải đi cùng nguyên tắc an toàn

Một nội dung khác được đưa vào chương trình là an toàn khi sử dụng thực phẩm bổ sung và phòng, chống doping. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với thể thao thành tích cao, nơi vận động viên phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về chất cấm.

Thực phẩm bổ sung không thể thay thế chế độ ăn cân đối và không phải sản phẩm nào cũng phù hợp với mọi vận động viên. Việc lựa chọn cần được cân nhắc trên cơ sở nhu cầu thực tế, thành phần, nguồn gốc, chất lượng và nguy cơ nhiễm chéo chất cấm. Vận động viên không nên tự ý sử dụng sản phẩm chỉ vì lời giới thiệu hoặc kỳ vọng cải thiện thành tích.

Vận động viên có trách nhiệm đối với những chất được phát hiện trong mẫu kiểm tra của mình theo quy định phòng, chống doping. Vì vậy, việc sử dụng thuốc và thực phẩm bổ sung cần được kiểm tra, tư vấn và quản lý cẩn trọng.

Đưa nội dung này vào tập huấn cho thấy dinh dưỡng thể thao không chỉ là câu chuyện ăn gì, uống gì để nâng cao thể lực. Đó còn là kiến thức về sức khỏe, trách nhiệm nghề nghiệp và sự an toàn trong quá trình thi đấu.

Hồi phục chủ động và thụ động: Từ kiến thức đến kế hoạch cụ thể

Không có một phương pháp hồi phục phù hợp cho tất cả

Trong phần chuyên đề “Hồi phục tốt hơn, thi đấu tốt hơn”, Huấn luyện viên Josh Tuerpe chia sẻ về các phương pháp hồi phục chủ động và thụ động, đồng thời đưa ra những ví dụ gắn với hoạt động thể lực và thực tiễn huấn luyện.

Hồi phục chủ động có thể được hiểu là những hoạt động vận động nhẹ, được kiểm soát nhằm hỗ trợ quá trình chuyển tiếp sau vận động cường độ cao. Trong khi đó, hồi phục thụ động tập trung vào việc nghỉ ngơi và tạo điều kiện để cơ thể phục hồi. Việc lựa chọn phương pháp nào cần căn cứ vào tình trạng vận động viên, đặc điểm môn thể thao, mức độ mệt mỏi và lịch tập luyện.

Không nên xem một kỹ thuật hồi phục là giải pháp có thể áp dụng đồng loạt. Một phương pháp phù hợp với vận động viên ở giai đoạn này có thể không phù hợp với người khác hoặc ở thời điểm khác. Đội ngũ chuyên môn cần đánh giá tình trạng thực tế, theo dõi phản ứng của cơ thể và điều chỉnh kế hoạch.

Cách tiếp cận này giúp chuyển trọng tâm từ việc áp dụng các phương pháp theo xu hướng sang xây dựng quy trình hồi phục có mục tiêu, có theo dõi và gắn với kế hoạch huấn luyện.

Học viên trực tiếp xây dựng kế hoạch cho môn thể thao của mình

Điểm đáng chú ý của chương trình là phần thực hành. Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin, học viên được yêu cầu xây dựng kế hoạch nạp năng lượng cho môn thể thao đang tham gia và kế hoạch hồi phục tương ứng với các giai đoạn trước, trong và sau thi đấu.

Đây là bước quan trọng để chuyển kiến thức thành khả năng ứng dụng. Một vận động viên sức bền cần tính đến thời gian vận động, nhu cầu năng lượng và bù nước; vận động viên sức mạnh cần chú ý đến khẩu phần, thời điểm ăn và quá trình hồi phục sau những buổi tập có cường độ cao. Với các môn đồng đội hoặc vận động ngắt quãng, kế hoạch cũng phải tính đến nhịp độ thi đấu và thời gian nghỉ giữa các giai đoạn vận động.

Khi được xây dựng từ chính đặc điểm môn thể thao, kế hoạch dinh dưỡng và hồi phục sẽ có tính thực tiễn cao hơn. Huấn luyện viên cũng có thêm cơ sở trao đổi với vận động viên, phối hợp cùng chuyên gia dinh dưỡng và nhân viên y tế để theo dõi quá trình thực hiện.

VOC và Herbalife tiếp tục hợp tác nâng cao năng lực chuyên môn

Hơn một thập kỷ đồng hành cùng thể thao Việt Nam

Theo thông tin từ chương trình, Herbalife Việt Nam là đối tác của Ủy ban Olympic Việt Nam và Ủy ban Paralympic Việt Nam từ năm 2012. Trong quá trình hợp tác, bên cạnh việc hỗ trợ sản phẩm dinh dưỡng cho các vận động viên xuất sắc do VOC đề cử, doanh nghiệp còn phối hợp tổ chức các chương trình tập huấn với sự tham gia của chuyên gia quốc tế.

Theo chia sẻ của doanh nghiệp, chương trình hỗ trợ sản phẩm đã tiếp cận hơn 1.000 lượt vận động viên xuất sắc do VOC đề cử. Hoạt động tập huấn được triển khai song song nhằm giúp vận động viên, huấn luyện viên và đội ngũ chuyên môn cập nhật kiến thức về dinh dưỡng, thể lực và hồi phục.

Phát biểu tại chương trình, ông Trần Văn Mạnh, Tổng Thư ký Ủy ban Olympic Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của khoa học dinh dưỡng và hồi phục trong thể thao thành tích cao hiện đại. Ông đánh giá những chia sẻ của chuyên gia quốc tế là cơ hội để cán bộ, huấn luyện viên và đội ngũ y tế thể thao Việt Nam cập nhật kiến thức, tiếp cận xu hướng khoa học thể thao và nâng cao chất lượng công tác huấn luyện.

Theo ông Trần Văn Mạnh, hoạt động tập huấn là một trong những nỗ lực của VOC nhằm chuẩn bị nền tảng thể lực tốt hơn cho các đội tuyển trước những giải đấu quốc tế. Sự đồng hành của doanh nghiệp trong việc hỗ trợ chuyên môn và dinh dưỡng góp phần bổ sung nguồn lực cho quá trình phát triển thể thao.

Ông Vũ Văn Thắng, Tổng Giám đốc Herbalife Việt Nam và Campuchia, cho biết doanh nghiệp mong muốn tiếp tục đồng hành cùng VOC trong các hoạt động nâng cao năng lực chuyên môn, bên cạnh việc hỗ trợ sản phẩm dinh dưỡng. Theo ông, những kiến thức và kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại chương trình hướng tới khả năng ứng dụng trong công việc hằng ngày của huấn luyện viên và đội ngũ chuyên môn.

Mở rộng tập huấn sang lĩnh vực bóng đá

Tiếp nối chương trình dành cho các môn thuộc hệ thống Olympic, ngày 10/11/2026, Herbalife sẽ đồng hành cùng Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) tổ chức buổi tập huấn “Ứng dụng dinh dưỡng thể thao và hồi phục nhằm nâng cao thành tích bóng đá”.

Hoạt động này tiếp tục mở rộng nội dung đào tạo chuyên môn sang một lĩnh vực có đặc thù vận động riêng. Bóng đá là môn thể thao đồng đội với cường độ vận động thay đổi liên tục, kết hợp chạy tốc độ cao, di chuyển liên tục, tranh chấp và những khoảng nghỉ ngắn. Do đó, dinh dưỡng và hồi phục cần được tích hợp với kế hoạch tập luyện, lịch thi đấu và yêu cầu thể lực của từng vị trí.

Việc tổ chức hai chương trình trong hai ngày liên tiếp cho thấy định hướng đưa kiến thức dinh dưỡng thể thao đến nhiều nhóm chuyên môn khác nhau. Từ các môn sức bền, sức mạnh đến bóng đá, mỗi lĩnh vực có thể tiếp nhận những nguyên tắc khoa học chung nhưng cần cụ thể hóa thành kế hoạch phù hợp với đặc điểm vận động.

Đầu tư cho khoa học thể thao là đầu tư cho tương lai vận động viên

Một vận động viên có thể dành nhiều năm để hoàn thiện kỹ thuật, tích lũy thể lực và vượt qua giới hạn của bản thân. Nhưng để duy trì quá trình phát triển ấy, cần một hệ thống hỗ trợ đủ năng lực, trong đó dinh dưỡng, y học thể thao và hồi phục phải được quan tâm tương xứng với huấn luyện chuyên môn.

Hội nghị tập huấn do VOC phối hợp với Herbalife Việt Nam tổ chức ngày 9/11/2026 không thay thế công tác đào tạo chuyên sâu hay việc xây dựng kế hoạch dinh dưỡng riêng cho từng vận động viên. Giá trị của chương trình nằm ở việc mở rộng cơ hội tiếp cận kiến thức, tạo diễn đàn trao đổi giữa chuyên gia quốc tế và đội ngũ thể thao trong nước, đồng thời khuyến khích ứng dụng khoa học vào công việc hằng ngày.

Để những kiến thức ấy phát huy hiệu quả, điều quan trọng là tiếp tục duy trì hoạt động đào tạo, xây dựng đội ngũ chuyên gia dinh dưỡng thể thao, tăng cường phối hợp giữa huấn luyện viên và nhân viên y tế, đồng thời theo dõi kết quả ứng dụng trong thực tế. Mỗi vận động viên cần được nhìn nhận như một cá thể có đặc điểm thể chất, nhu cầu năng lượng và khả năng hồi phục riêng.

Trong thể thao thành tích cao, chiến thắng thường được quyết định bởi những khác biệt rất nhỏ. Nhưng phía sau những khác biệt ấy là cả một quá trình chuẩn bị lâu dài, nơi kỹ thuật, thể lực, tâm lý, dinh dưỡng và hồi phục phải vận hành đồng bộ. Đưa khoa học dinh dưỡng vào từng giai đoạn tập luyện vì thế không chỉ là cập nhật kiến thức, mà còn là bước đi cần thiết để nâng cao chất lượng chăm sóc vận động viên và xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho thể thao Việt Nam.

Minh Sáng