Thể thao quần chúng: Từ một phong trào đến một nếp sống vận động

Có những thay đổi trong thể thao không được đo bằng một tấm huy chương hay một kỷ lục mới. Đó là khi một người lựa chọn đi bộ mỗi sáng, một nhóm công nhân cùng chơi cầu lông sau giờ làm, một gia đình dành thời gian đạp xe cuối tuần hay một học sinh tìm được môn thể thao mình yêu thích và duy trì nó trong nhiều năm. Những chuyển động tưởng như rất nhỏ ấy lại chính là nền móng của một xã hội khỏe mạnh.

Sau 80 năm xây dựng và phát triển, thể dục thể thao Việt Nam đang đứng trước một yêu cầu mới: không chỉ phát triển thể thao thành tích cao mà phải đưa vận động trở thành một phần tự nhiên của đời sống. Tư tưởng này được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thể dục Thể thao, khi đặt mục tiêu xây dựng “một xã hội vận động, một nếp sống khỏe mạnh, một văn hóa rèn luyện thân thể hằng ngày”.

Từ định hướng đó, Lễ phát động “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên” ngày 10/10/2026 không đơn thuần là một sự kiện cổ động. Quan trọng hơn, đây được xác định là điểm khởi đầu cho một cuộc vận động thể dục thể thao quy mô toàn quốc, hướng tới thay đổi cả nhận thức lẫn hành động của người dân.

Khi sức khỏe cộng đồng trở thành một mục tiêu phát triển

Không chỉ vận động trong những dịp phát động. Ngày 10/10/2026, Lễ phát động sẽ diễn ra từ 6 giờ 30 đến 7 giờ 15 tại Hà Nội và được kết nối trực tuyến với 33 tỉnh, thành phố. Tại Thủ đô, dự kiến khoảng 10.000-12.000 người tham gia trực tiếp, trong đó có lực lượng quân đội, công an, đoàn viên, sinh viên, vận động viên, huấn luyện viên, cán bộ, người lao động và người dân. Sau chương trình chính, các hoạt động chạy, đi bộ đồng hành, đồng diễn, biểu diễn dân vũ và hoạt động thể thao cộng đồng sẽ tiếp tục được triển khai.

Nhưng điều đáng chú ý nhất không nằm ở con số người tham dự một buổi lễ. Một sự kiện có thể tạo ra khí thế trong một ngày, song mục tiêu của chính sách lần này là tạo ra một thói quen kéo dài nhiều năm.

Công điện số 69/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ xác định rõ yêu cầu đưa tập luyện thể dục, thể thao trở thành thói quen tự giác hằng ngày trong đời sống. Các địa phương không chỉ tham gia lễ phát động mà còn được yêu cầu tiếp tục vận động người dân lựa chọn và duy trì ít nhất một môn thể thao phù hợp, gắn hoạt động thể thao với đời sống văn hóa ở cơ sở và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Đây chính là điểm khác biệt quan trọng giữa một phong trào theo mùa và một chính sách hướng tới thay đổi hành vi. Mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra thêm một ngày hội thể thao, mà là để sau ngày hội ấy, người dân vẫn tiếp tục vận động vào ngày hôm sau, tuần sau và những năm tiếp theo.

Từ “tham gia” sang “duy trì”. Thông điệp “mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp” cũng đặt trọng tâm vào chữ “phù hợp”. Không phải ai cũng có điều kiện, tuổi tác, sức khỏe hay sở thích giống nhau. Vì vậy, một xã hội vận động không nhất thiết phải được xây dựng bằng những môn thể thao đòi hỏi cơ sở vật chất đắt tiền hoặc cường độ cao.

Tại lễ kỷ niệm 80 năm ngành Thể dục Thể thao, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhắc tới một danh sách rất rộng các lựa chọn, từ đi bộ, chạy bộ, cầu lông, bóng chuyền, bơi, đạp xe đến võ thuật, dưỡng sinh, yoga, cờ tướng, cờ vua, kéo co, bắn nỏ, đẩy gậy. Điểm chung không nằm ở môn nào “tốt nhất”, mà ở việc mỗi người tìm được một hình thức vận động phù hợp và biến nó thành nhu cầu tự thân.

Đó là cách tiếp cận gần với đời sống hơn. Một người cao tuổi có thể chọn đi bộ hoặc dưỡng sinh. Một nhân viên văn phòng có thể chạy bộ, cầu lông hoặc yoga. Trẻ em có thể chơi bóng đá, bơi, võ thuật hay một môn thể thao khác phù hợp với thể trạng và sở thích. Khi lựa chọn trở nên đa dạng, thể thao mới thực sự có cơ hội đi vào từng gia đình.

Thể thao học đường và không gian công cộng là hai mắt xích quyết định

Muốn có thói quen suốt đời, phải bắt đầu từ trường học. Một trong những điểm đáng chú ý trong Công điện 69/CĐ-TTg là yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục tích cực hưởng ứng phong trào, khuyến khích học sinh, sinh viên lựa chọn môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Thể thao học đường – nền tảng hình thành thế hệ trẻ năng động

Định hướng này có ý nghĩa đặc biệt bởi thói quen vận động thường được hình thành từ rất sớm. Nếu thể dục học đường chỉ được nhìn như một môn học cần hoàn thành, tác động sẽ khó vượt ra ngoài khuôn khổ nhà trường. Nhưng nếu học sinh tìm thấy một môn thể thao mình yêu thích, biết cách tập luyện đúng và duy trì hoạt động ấy sau giờ học, giáo dục thể chất có thể trở thành một phần của lối sống.

Hà Nội hiện có hơn 2,3 triệu học sinh trong năm học 2026-2027 và ngành Giáo dục Thủ đô đang định hướng đa dạng hóa hoạt động thể chất, tăng cường ngoại khóa, tạo điều kiện để học sinh lựa chọn môn thể thao phù hợp với sở thích và thể trạng.

Điều này cho thấy thể thao học đường không chỉ là câu chuyện của ngành thể thao. Nó liên quan trực tiếp đến giáo dục, sức khỏe, kỹ năng sống và sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ.

Hạ tầng thể thao phải gần nơi người dân sống. Một người muốn tập luyện thường xuyên trước hết phải có nơi để tập. Bởi vậy, phát triển thể thao quần chúng không thể chỉ dựa vào các nhà thi đấu lớn hay những công trình chuyên biệt.

Ngay trong định hướng được Tổng Bí thư Tô Lâm nêu tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngành Thể dục Thể thao, yêu cầu quy hoạch quỹ đất cho thể thao cộng đồng, bảo đảm không gian vận động tại khu dân cư, phát triển sân chơi, bãi tập, đường đi bộ, công viên thể thao và tận dụng trường học, nhà văn hóa, công viên, quảng trường, mặt nước công cộng cho hoạt động phù hợp đã được đặt ra.

Đây là bài toán rất thực tế. Khoảng cách từ nhà đến một địa điểm tập luyện, chi phí sử dụng sân bãi, mức độ an toàn và khả năng tiếp cận có thể quyết định việc một người có duy trì được thói quen vận động hay không.

Vì vậy, xây dựng xã hội vận động không chỉ là vận động người dân “hãy tập thể thao”, mà còn phải tạo ra môi trường để họ có thể tập luyện thuận tiện, an toàn và lâu dài.

Từ một lễ phát động đến một hệ sinh thái vận động

Sự kiện chỉ là điểm khởi đầu. Theo kế hoạch của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, lễ phát động ngày 10/10 được tổ chức trực tiếp tại Hà Nội, kết nối với 33 tỉnh, thành phố và đồng thời triển khai nhiều hoạt động hưởng ứng tại các địa phương. Công điện của Thủ tướng cũng yêu cầu các địa phương tiếp tục phát triển phong trào sau lễ phát động, bảo đảm hoạt động được triển khai thường xuyên, thực chất, hiệu quả và bền vững.

Như vậy, thành công của chương trình sẽ không nên được nhìn nhận chủ yếu qua số lượng người xuất hiện tại các điểm cầu. Thước đo quan trọng hơn nằm ở khả năng duy trì hoạt động sau khi sân khấu đã được tháo dỡ.

Đó cũng là lý do chương trình tại Hà Nội được thiết kế theo hướng để người dân trực tiếp trải nghiệm nhiều môn thể thao khác nhau. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, trong ngày 10 và sáng 11/10, người dân sẽ có cơ hội tham gia hoặc tìm hiểu các môn như pickleball, bóng rổ, cầu mây, cầu lông, đá cầu, bóng bàn, bóng đá, bóng chuyền, Vovinam, yoga, Wushu, Taekwondo, Judo, võ cổ truyền, cờ vua, cờ tướng, kéo co, đẩy gậy cùng một số môn phù hợp khác.

Cách làm này có một giá trị thiết thực: thay vì đưa ra một thông điệp chung chung, người dân được tiếp cận trực tiếp với những lựa chọn cụ thể. Từ trải nghiệm đó, mỗi người có thể tìm ra môn thể thao phù hợp với tuổi, sức khỏe, điều kiện và sở thích của mình.

Y tế và an toàn cũng phải đi cùng phong trào. Một xã hội vận động không thể chỉ quan tâm tới việc có bao nhiêu người tập, mà còn phải chú ý tới việc người dân tập như thế nào và có phù hợp với thể trạng hay không.

Tại không gian hồ Hoàn Kiếm trong hai ngày 10 và 11/10, Bệnh viện Thể thao Việt Nam được giao nhiệm vụ bảo đảm y tế, cấp cứu, đồng thời tổ chức tư vấn và kiểm tra sức khỏe cơ bản cho người dân. Đây là một chi tiết đáng chú ý bởi nó cho thấy phong trào đang được tiếp cận theo hướng gắn vận động với kiến thức sức khỏe và an toàn tập luyện.

Khi người dân biết lựa chọn cường độ phù hợp, hiểu giới hạn của cơ thể và được hướng dẫn đúng phương pháp, việc tập luyện mới có thể trở thành thói quen bền vững thay vì một hoạt động nhất thời.

Ở cấp độ rộng hơn, đó chính là sự hình thành một hệ sinh thái vận động: trường học tạo thói quen cho trẻ em, khu dân cư cung cấp không gian, cơ quan và doanh nghiệp khuyến khích người lao động vận động, các câu lạc bộ tạo môi trường sinh hoạt, còn ngành thể thao cung cấp chuyên môn và định hướng.

Bước chuyển quan trọng nhất nằm ở hành động của từng người

Từ Kết luận 70-KL/TW đến những việc có thể nhìn thấy mỗi ngày. Phong trào năm 2026 không xuất hiện tách rời khỏi định hướng phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới. Kết luận số 70-KL/TW ngày 31/1/2024 của Bộ Chính trị đã đặt yêu cầu tiếp tục phát triển thể dục, thể thao, trong đó chú trọng thể thao quần chúng, giáo dục thể chất và thể thao trường học, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý lĩnh vực này.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1680/QĐ-TTg ngày 28/12/2024 về kế hoạch triển khai thực hiện Kết luận 70-KL/TW, với yêu cầu tạo chuyển biến rõ rệt trong nhận thức về vị trí, vai trò của thể dục, thể thao và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Có thể thấy, lời kêu gọi lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp chính là cách đưa một định hướng lớn đến gần hơn với đời sống thường nhật. Chính sách cuối cùng chỉ có ý nghĩa khi người dân có thể biến nó thành một hành động rất cụ thể: dành thời gian vận động.

Không nhất thiết phải bắt đầu bằng một mục tiêu quá lớn. Có thể là 30 phút đi bộ, một buổi cầu lông, một vòng đạp xe, một buổi bơi hoặc một khoảng thời gian tập yoga. Điều quan trọng là sự đều đặn.

Một Việt Nam khỏe mạnh bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ. Thể thao thành tích cao vẫn cần những trung tâm huấn luyện hiện đại, những vận động viên tài năng, khoa học thể thao và chiến lược đầu tư dài hạn. Nhưng phía sau mọi nền thể thao mạnh luôn là một nền tảng rộng lớn của những người thường xuyên vận động.

Một đứa trẻ biết yêu thể thao có thể lớn lên thành một người trưởng thành có ý thức chăm sóc sức khỏe. Một gia đình duy trì thói quen vận động có thể tạo ảnh hưởng tích cực đến thế hệ tiếp theo. Một khu dân cư có nhiều không gian tập luyện có thể hình thành một cộng đồng năng động hơn. Và khi những thay đổi nhỏ ấy xuất hiện ở hàng triệu người, sức khỏe cộng đồng sẽ trở thành một nguồn lực xã hội có giá trị lâu dài.

Bởi vậy, ý nghĩa sâu xa của phong trào “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên” không nằm ở việc mọi người cùng tập một môn, cũng không nằm ở một ngày hội có thật đông người. Giá trị lớn nhất là mở ra một cách nghĩ mới: thể thao không phải hoạt động chỉ dành cho vận động viên, không phải phong trào chỉ xuất hiện trong những ngày kỷ niệm, mà là một phần của đời sống.

Ngày 10/10 có thể là thời điểm khởi động một phong trào trên quy mô toàn quốc. Nhưng bước chuyển thực sự chỉ diễn ra vào buổi sáng hôm sau, khi mỗi người tự quyết định đứng dậy, lựa chọn một môn thể thao phù hợp và tiếp tục tập luyện. Khi ấy, từ một khẩu hiệu, thể thao mới thực sự trở thành thói quen; từ thói quen, trở thành nếp sống; và từ hàng triệu nếp sống khỏe mạnh, hình thành một nền tảng quan trọng cho sức mạnh của quốc gia.

Hải Đăng