Một tấm Huy chương Vàng, hai Huy chương Bạc và hai Huy chương Đồng là kết quả của Đoàn Thể thao người khuyết tật Việt Nam tại ASIAN Para Games 5 năm 2026. Nhưng phía sau thành tích ấy còn là câu chuyện về nghị lực, sự bền bỉ và khát vọng cống hiến. Đại hội khép lại cũng mở ra những vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc: làm thế nào để mở rộng phong trào thể thao cho người khuyết tật, nâng cao chất lượng đào tạo và tạo nền tảng để Việt Nam tiến gần hơn tới nhóm dẫn đầu châu lục?
ASIAN Para Games 5: Những tấm huy chương mang giá trị vượt khỏi bảng thành tích
Thể thao đỉnh cao thường được nhìn nhận qua những con số: thành tích, thứ hạng, kỷ lục và số lượng huy chương. Với thể thao người khuyết tật, những con số ấy vẫn quan trọng, nhưng chưa thể phản ánh đầy đủ hành trình của mỗi vận động viên. Đằng sau một lần xuất phát, một động tác nâng tạ hay từng mét bơi là quá trình tập luyện đòi hỏi sự kiên trì, kỷ luật và khả năng vượt qua những giới hạn rất riêng.
Tại ASIAN Para Games 5 tổ chức ở Aichi - Nagoya, Nhật Bản, Đoàn Thể thao người khuyết tật Việt Nam khép lại hành trình thi đấu với vị trí thứ 20 trên bảng tổng sắp huy chương, giành tổng cộng 5 huy chương, gồm 1 Huy chương Vàng, 2 Huy chương Bạc và 2 Huy chương Đồng, đây là kết quả của quá trình tranh tài ở những môn thể thao đòi hỏi trình độ chuyên môn cao và sự chuẩn bị kỹ lưỡng.
Dấu ấn nổi bật nhất là chiến thắng của kình ngư Đỗ Thanh Hải ở nội dung 100m bơi ếch nam hạng thương tật SB5. Trong cùng cuộc thi chung kết ngày 21/10, Lê Tiến Đạt giành Huy chương Bạc. Hai vị trí dẫn đầu thuộc về các vận động viên Việt Nam đã tạo nên một khoảnh khắc đáng nhớ cho đoàn thể thao nước nhà.
Ở môn cử tạ, lực sĩ Lê Văn Công tiếp tục cho thấy khả năng cạnh tranh ở đấu trường châu lục khi giành Huy chương Bạc hạng cân 49kg nam. Thành tích này càng đáng chú ý khi anh đã bước sang tuổi 42 tại kỳ Đại hội. Trong khi đó, vận động viên điền kinh Nguyễn Thị Ngọc Thúy đóng góp hai Huy chương Đồng cho đoàn Việt Nam.
Mỗi thành tích có ý nghĩa riêng, nhưng điểm chung là sự chuẩn bị lâu dài và nỗ lực bền bỉ của các vận động viên cùng đội ngũ huấn luyện. Đó cũng là lý do thành công của thể thao người khuyết tật không nên chỉ được đánh giá tại thời điểm nhận huy chương. Giá trị thực sự còn nằm ở quá trình rèn luyện, khả năng duy trì phong độ và những cơ hội để vận động viên tiếp tục phát triển sau mỗi kỳ Đại hội.
Đỗ Thanh Hải giành Huy chương Vàng, còn Lê Tiến Đạt đoạt Huy chương Bạc ở nội dung 100m bơi ếch nam SB5 tại ASIAN Para Games 5 (Nguồn ảnh: Cục thể dục Thể thao)
Nghị lực của vận động viên và ý nghĩa của một môi trường thể thao hòa nhập
Với nhiều vận động viên người khuyết tật, thể thao không đơn thuần là hoạt động thi đấu. Quá trình tập luyện còn đòi hỏi họ thích nghi với điều kiện thể chất, vượt qua trở ngại trong sinh hoạt và duy trì sự tập trung trước áp lực thành tích. Những yêu cầu đó khiến con đường đến với thể thao đỉnh cao trở nên đặc biệt gian nan.
Tuy nhiên, không nên nhìn vận động viên chỉ qua câu chuyện vượt khó. Họ còn là những người lao động chuyên nghiệp trong lĩnh vực thể thao, có năng lực chuyên môn, mục tiêu nghề nghiệp và khát vọng cạnh tranh sòng phẳng. Sự tôn trọng dành cho họ cần được thể hiện bằng những điều kiện tập luyện phù hợp, chế độ hỗ trợ thiết thực và cơ hội thi đấu công bằng.
Từ góc nhìn đó, ASIAN Para Games 5 đem đến một thông điệp rộng hơn kết quả chuyên môn. Khi vận động viên Việt Nam bước vào sân đấu, điều họ cần không chỉ là sự cổ vũ mà còn là một hệ thống đủ khả năng giúp tài năng được phát hiện, phát triển và duy trì lâu dài.
Những khoảnh khắc quốc kỳ Việt Nam xuất hiện trên bục trao thưởng có thể tạo nên niềm tự hào tức thời. Nhưng để niềm tự hào ấy được nối tiếp, sự quan tâm của xã hội cần chuyển hóa thành hành động cụ thể: tạo điều kiện tiếp cận thể thao tại cộng đồng, bảo đảm cơ sở vật chất phù hợp và giảm bớt các rào cản khiến người khuyết tật khó tham gia hoạt động thể chất.
Một nền thể thao hòa nhập không chỉ hướng đến việc tìm kiếm những nhà vô địch. Đó còn là môi trường trong đó người khuyết tật có cơ hội vận động, giao lưu, cải thiện sức khỏe và tham gia đời sống xã hội theo khả năng của mình.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ để thể thao người khuyết tật phát triển
Đầu tư chuyên biệt phải đi cùng mục tiêu dài hạn. Theo chia sẻ của ông Nguyễn Trọng Hổ, Phó Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam, Trưởng đoàn Thể thao người khuyết tật Việt Nam tại ASIAN Para Games 5, nguồn lực đầu tư còn hạn chế là một trong những thách thức đối với mục tiêu nâng cao thành tích. Cơ sở vật chất và trang thiết bị chuyên biệt tại một số địa phương chưa đồng bộ; lực lượng kế cận ở các môn trọng điểm còn mỏng, trong khi quá trình đào tạo vận động viên đỉnh cao cần nhiều thời gian và sự phối hợp của các bộ phận chuyên môn.
Đây là vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng những đợt tập huấn ngắn hạn trước giải đấu. Thể thao người khuyết tật có những yêu cầu riêng về phân hạng thương tật, thiết bị tập luyện, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe. Tùy từng môn và từng vận động viên, kế hoạch huấn luyện cần được xây dựng phù hợp với đặc điểm thể chất, khả năng vận động và mục tiêu chuyên môn.
Bởi vậy, đầu tư hiệu quả cần được tính toán theo chu kỳ phát triển dài hạn. Bên cạnh kinh phí dành cho đội tuyển quốc gia, cần quan tâm đến hệ thống cơ sở tập luyện ở địa phương, khả năng tiếp cận thiết bị chuyên dụng và điều kiện làm việc của huấn luyện viên, chuyên gia hỗ trợ.
Nếu nguồn lực chỉ tập trung vào một số gương mặt đã đạt thành tích, việc duy trì vị thế trong ngắn hạn có thể được ưu tiên, nhưng nguồn bổ sung cho tương lai sẽ khó hình thành vững chắc. Ngược lại, nếu đầu tư được kết nối từ phong trào cơ sở đến đào tạo chuyên sâu, cơ hội phát hiện vận động viên tiềm năng sẽ rộng mở hơn.
Phát triển lực lượng kế cận từ phong trào cơ sở
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của thể thao người khuyết tật là mở rộng cơ hội tham gia ngay từ cộng đồng. Các trường học chuyên biệt, cơ sở bảo trợ xã hội và tổ chức hỗ trợ người khuyết tật có thể trở thành những địa chỉ kết nối hoạt động vận động với nhu cầu thực tế của người tham gia.
Tuy nhiên, phong trào chỉ phát triển bền vững khi người tập có điều kiện duy trì thường xuyên. Địa điểm tiếp cận thuận tiện, dụng cụ phù hợp, người hướng dẫn được đào tạo và môi trường an toàn đều là những yếu tố cần được tính đến. Hoạt động thể thao không nên chỉ xuất hiện trong các sự kiện hưởng ứng hoặc những đợt vận động ngắn hạn.
Từ phong trào rộng hơn, các cơ quan chuyên môn có thể phối hợp với địa phương để nhận diện những người có năng khiếu, đánh giá khả năng phát triển và giới thiệu họ đến các cơ sở huấn luyện phù hợp. Quá trình tuyển chọn cần có tính liên tục, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc tìm kiếm nhân tố mới khi đội tuyển chuẩn bị bước vào một kỳ Đại hội.
Cách tiếp cận này cũng giúp mở rộng quan niệm về thành công. Không phải mọi người tham gia thể thao đều hướng đến thành tích quốc tế. Nhưng một hệ thống tạo được nhiều cơ hội vận động sẽ vừa góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng, vừa hình thành nền tảng nhân lực cho thể thao thành tích cao.
Đổi mới huấn luyện, chăm sóc vận động viên và ứng dụng công nghệ
Thành tích quốc tế ngày càng đòi hỏi sự kết hợp giữa năng lực của vận động viên và chất lượng của cả hệ thống hỗ trợ. Với thể thao người khuyết tật, yếu tố chuyên môn cần được đặt trong mối liên hệ với chăm sóc y tế, dinh dưỡng, phục hồi chức năng và hỗ trợ tâm lý phù hợp.
Huấn luyện viên không thể làm việc đơn lẻ nếu muốn tối ưu quá trình phát triển của vận động viên. Sự phối hợp giữa chuyên gia thể lực, nhân viên y tế và các bộ phận chuyên môn có thể giúp kế hoạch tập luyện sát hơn với nhu cầu của từng người. Đồng thời, việc theo dõi quá trình tập luyện cần chú trọng cả khả năng tiến bộ lẫn nguy cơ quá tải, thay vì chỉ đánh giá bằng kết quả thi đấu cuối cùng.
Cùng với đó, chuyển đổi số có thể hỗ trợ việc phổ biến kiến thức tập luyện, kết nối người khuyết tật với cơ sở thể thao và chia sẻ thông tin về những hoạt động phù hợp. Các nền tảng số cũng có tiềm năng giúp cơ quan quản lý tổng hợp dữ liệu về phong trào, nhu cầu cơ sở vật chất và quá trình phát triển vận động viên.
Dẫu vậy, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với nhu cầu thực tế và điều kiện tiếp cận của người sử dụng. Thông tin trực tuyến cần dễ hiểu, có khả năng tiếp cận đối với người khuyết tật và được xây dựng trên cơ sở chuyên môn đáng tin cậy. Công nghệ không thay thế được huấn luyện viên hay cơ sở vật chất, nhưng có thể trở thành công cụ hỗ trợ nếu được triển khai đúng mục tiêu.
Trẻ hóa lực lượng và bài toán duy trì sức cạnh tranh quốc tế
Kết quả tại ASIAN Para Games 5 cho thấy Việt Nam vẫn có những vận động viên đủ khả năng cạnh tranh huy chương ở các môn trọng điểm. Song, để duy trì sức cạnh tranh trong những năm tới, nhiệm vụ bảo đảm lực lượng chủ lực cần được thực hiện song song với việc đào tạo lớp kế cận.
Các vận động viên giàu kinh nghiệm có vai trò quan trọng trong việc duy trì thành tích, chia sẻ kinh nghiệm và tạo chuẩn mực chuyên môn cho đội tuyển. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào những gương mặt đã khẳng định tên tuổi. Công tác trẻ hóa phải bắt đầu từ khâu phát hiện năng khiếu, tổ chức thi đấu thường xuyên, xây dựng lộ trình huấn luyện và tạo cơ hội cọ xát cho vận động viên trẻ.
Việc tổ chức hệ thống giải quốc gia thường niên, mở rộng nhóm tuổi và tăng cơ hội thi đấu ở các cấp độ khác nhau có thể góp phần hình thành môi trường sàng lọc liên tục. Qua đó, ban huấn luyện có thêm cơ sở đánh giá sự tiến bộ, điều chỉnh chương trình đào tạo và lựa chọn lực lượng phù hợp với từng mục tiêu.
Cùng với nhiệm vụ chuyên môn, chế độ đãi ngộ và điều kiện sinh hoạt cũng cần được quan tâm. Với vận động viên theo đuổi thể thao đỉnh cao, khả năng duy trì tập luyện lâu dài chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố ngoài sân đấu. Chính sách hỗ trợ phù hợp có thể giúp họ yên tâm cống hiến, đồng thời tạo điều kiện để người trẻ cân nhắc con đường thể thao một cách nghiêm túc.
Mục tiêu dài hạn không chỉ là giành thêm huy chương tại một kỳ Đại hội, mà còn xây dựng được lực lượng có chiều sâu, đủ khả năng thích ứng trước sự tiến bộ của các đối thủ. Đây là quá trình đòi hỏi sự kiên trì trong đầu tư, đánh giá thường xuyên và phối hợp giữa ngành thể thao với các địa phương, tổ chức xã hội.
Từ ASIAN Para Games 5 đến chặng đường mới của thể thao người khuyết tật Việt Nam
Năm tấm huy chương tại ASIAN Para Games 5 là dấu mốc đáng ghi nhận của Đoàn Thể thao người khuyết tật Việt Nam. Huy chương Vàng của Đỗ Thanh Hải, những tấm Huy chương Bạc của Lê Tiến Đạt và Lê Văn Công, cùng hai Huy chương Đồng của Nguyễn Thị Ngọc Thúy đã góp phần tạo nên kết quả chung của đoàn tại Nhật Bản.
Nhưng giá trị của kỳ Đại hội không nên dừng lại ở việc tổng kết thành tích. Những gì diễn ra trên đấu trường châu lục cũng đặt ra yêu cầu nhìn nhận toàn diện hơn về hệ thống phát triển thể thao người khuyết tật: từ cơ hội tiếp cận ở cơ sở, chất lượng huấn luyện, điều kiện chăm sóc vận động viên đến khả năng xây dựng lực lượng kế cận.
Con đường phía trước cần sự kết hợp giữa đầu tư có trọng tâm và mở rộng nền tảng phong trào; giữa việc duy trì những vận động viên giàu kinh nghiệm và tạo cơ hội cho thế hệ mới; giữa mục tiêu tranh chấp huy chương với trách nhiệm bảo đảm quyền tham gia thể thao của người khuyết tật.
Mỗi vận động viên bước lên sàn đấu đều mang theo nỗ lực của bản thân cùng sự hỗ trợ của nhiều người phía sau. Để những nỗ lực ấy được tiếp nối, thể thao người khuyết tật Việt Nam cần một môi trường phát triển ổn định, nơi tài năng có cơ hội trưởng thành và thành tích được xây dựng bằng nền tảng chuyên môn vững chắc.
ASIAN Para Games 5 đã khép lại, nhưng hành trình nâng cao chất lượng và mở rộng sức lan tỏa của thể thao người khuyết tật vẫn tiếp tục. Thước đo của chặng đường ấy không chỉ là thứ hạng ở kỳ Đại hội kế tiếp, mà còn là khả năng tạo ra nhiều cơ hội hơn để người khuyết tật được vận động, thi đấu, khẳng định năng lực và đóng góp cho xã hội.
Thể thao và Cuộc sống
.gif)
.gif)
.gif)
