Thanh âm Việt Nam 2026: Khi người trẻ viết tiếp bản sắc dân tộc bằng âm nhạc

Thứ sáu, 30/10/2026 - 20:02

Có những thanh âm không chỉ để nghe, mà còn để nhớ, để nhận diện một vùng đất và để kết nối con người với cội nguồn. Đó có thể là tiếng đàn của một nghệ nhân, câu hát ru đã theo mẹ qua nhiều thế hệ, nhịp trống trong ngày hội làng hay âm thanh đời thường nơi miền biển, miền núi. Khi những thanh âm ấy được ghi nhận và lưu giữ, chúng trở thành một phần ký ức văn hóa của dân tộc. Với chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống năm 2026 – Hành trình tuổi trẻ gìn giữ và lan tỏa Thanh âm Việt Nam”, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đang hướng tới việc đưa thế hệ trẻ trở thành lực lượng trực tiếp tham gia vào hành trình ấy, đồng thời mở rộng không gian bảo tồn âm nhạc bằng công nghệ số.

Đưa tình yêu âm nhạc dân tộc đến gần hơn với học sinh, sinh viên

Chiều 30/10/2026, tại Hà Nội, Bộ VHTTDL tổ chức lễ phát động chương trình tới các cơ sở giáo dục, đào tạo trực thuộc Bộ trên cả nước. Sự kiện do Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng chủ trì, được tổ chức tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và kết nối trực tuyến tới 26 điểm cầu tại các cơ sở đào tạo trực thuộc Bộ cùng điểm cầu Đại học Thái Nguyên.

Tham dự buổi lễ có ông Nguyễn Anh Vũ, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường, Trưởng Ban Tổ chức chương trình; ông Chu Tiến Đạt, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Phó Trưởng Ban Tổ chức; cùng đại diện lãnh đạo các Cục, Vụ, đơn vị thuộc Bộ và các thành viên Ban Tổ chức.

Việc đưa chương trình đến hệ thống cơ sở giáo dục, đào tạo có ý nghĩa quan trọng bởi nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường hình thành cảm xúc, thẩm mỹ và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa. Học sinh, sinh viên có điều kiện tiếp xúc với âm nhạc truyền thống, nhưng đồng thời cũng có khả năng tiếp nhận nhanh những phương thức sáng tạo mới, từ thu âm, phối khí đến sản xuất nội dung trên nền tảng số.

Điều chương trình hướng tới không đơn thuần là khuyến khích người trẻ nghe nhiều hơn hoặc biết thêm nhiều ca khúc Việt Nam. Quan trọng hơn, mỗi học sinh, sinh viên được khơi gợi để trở thành một chủ thể tham gia vào đời sống âm nhạc: biết tìm hiểu, ghi nhận, kể lại câu chuyện về những thanh âm thân thuộc và đóng góp ý tưởng sáng tạo của riêng mình.

Đó cũng là cách để di sản không chỉ tồn tại trong sách vở, bảo tàng hay những buổi biểu diễn mang tính trình diễn, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống thường nhật, trong cảm xúc và trải nghiệm của các thế hệ mới.

Thanh âm Việt Nam 2026: Khi người trẻ viết tiếp bản sắc dân tộc bằng âm nhạc

Tiết mục hòa tấu “Suối đàn T’Rưng” góp thêm sắc màu âm nhạc truyền thống tại lễ phát động chương trình.

Số hóa di sản âm nhạc: Từ những thanh âm đời thường đến tài nguyên văn hóa

Hướng tới Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam. Chương trình được triển khai trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trước đó, ngày 2/10/2026, Bộ VHTTDL đã ban hành Quyết định số 2625/QĐ-BVHTTDL về Kế hoạch tổ chức chương trình.

Một trong những định hướng đáng chú ý là số hóa và định danh tài nguyên văn hóa dân tộc, từng bước hình thành Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam. Đây không chỉ là câu chuyện lưu trữ các bản nhạc hay tư liệu biểu diễn, mà còn đặt ra yêu cầu nhận diện, ghi chép và hệ thống hóa những chất liệu âm thanh đa dạng đang tồn tại trong đời sống.

Từ làn điệu dân ca của từng vùng miền, tiếng nhạc cụ truyền thống, âm thanh của lễ hội đến những thanh âm gắn với sinh hoạt cộng đồng, mỗi chất liệu đều có thể chứa đựng thông tin về lịch sử, tập quán và bản sắc của một vùng đất. Nếu được ghi nhận một cách có hệ thống, đi kèm thông tin định danh và cơ chế bảo hộ quyền tác giả phù hợp, những tư liệu ấy có thể trở thành nguồn dữ liệu có giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, quảng bá và sáng tạo nghệ thuật.

Định hướng này cũng gợi mở một cách nhìn rộng hơn về di sản âm nhạc. Di sản không chỉ nằm trong những tác phẩm đã được công nhận hay những làn điệu được biểu diễn trên sân khấu. Đôi khi, một tiếng khèn ở vùng cao, tiếng đàn trong sinh hoạt cộng đồng hay âm thanh của một nghề truyền thống cũng có thể góp phần kể câu chuyện về con người và văn hóa nơi đó.

Tuy nhiên, để những thanh âm ấy thực sự trở thành tài nguyên văn hóa, việc lưu trữ cần đi cùng với xác thực nguồn gốc, thông tin về chủ thể sáng tạo, quyền sử dụng và bối cảnh văn hóa. Công nghệ có thể giúp ghi lại và phổ biến âm thanh, nhưng giá trị của di sản chỉ được bảo đảm khi cộng đồng sở hữu và thực hành di sản được tôn trọng.

Không chỉ lưu giữ, mà còn tạo điều kiện phát triển công nghiệp văn hóa

Từ mục tiêu số hóa, chương trình hướng tới xây dựng một hệ sinh thái âm nhạc với nhiều hoạt động liên kết: khơi dậy sáng tạo trong cộng đồng, bảo hộ quyền tác giả, tuyển chọn, sản xuất, truyền thông, phân phối và khai thác giá trị các sản phẩm âm nhạc Việt Nam.

Cách tiếp cận này cho thấy bảo tồn và phát triển không nhất thiết là hai nhiệm vụ tách rời. Những chất liệu âm nhạc truyền thống, khi được lưu giữ đúng cách và đặt trong môi trường sáng tạo phù hợp, có thể tiếp tục được giới thiệu tới công chúng bằng nhiều hình thức mới. Chúng có thể trở thành nguồn cảm hứng cho tác phẩm đương đại, sản phẩm truyền thông, hoạt động giáo dục và các sản phẩm thuộc lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Dẫu vậy, khai thác giá trị kinh tế của di sản không đồng nghĩa với việc biến mọi chất liệu văn hóa thành sản phẩm thương mại. Điều cần thiết là giữ được tính xác thực, tôn trọng chủ thể văn hóa và bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo, người thực hành di sản. Khi những nguyên tắc đó được đặt đúng vị trí, số hóa mới thực sự phục vụ mục tiêu bảo tồn lâu dài, thay vì chỉ dừng ở việc tạo ra một kho dữ liệu lớn.

Người trẻ – chủ thể sáng tạo và lan tỏa thanh âm Việt Nam

Từ tiếp nhận văn hóa đến chủ động kể câu chuyện quê hương. Phát biểu tại lễ phát động, ông Nguyễn Anh Vũ nhấn mạnh vai trò, sức sáng tạo và nhiệt huyết của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ, phát huy và lan tỏa các giá trị văn hóa dân tộc thông qua âm nhạc.

Theo Trưởng Ban Tổ chức, năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành Văn hóa khi là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời là năm đầu tiên tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Trong bối cảnh đó, chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống năm 2026” là một hoạt động hướng tới việc khơi dậy tình yêu văn hóa dân tộc và khuyến khích người trẻ trực tiếp tham gia vào quá trình gìn giữ, lan tỏa các giá trị ấy.

Thế hệ trẻ ngày nay lớn lên trong môi trường truyền thông đa nền tảng. Các em có khả năng tiếp cận âm nhạc từ nhiều quốc gia, nhiều phong cách và xu hướng khác nhau. Đây là điều kiện thuận lợi để mở rộng tư duy sáng tạo, nhưng cũng đặt ra yêu cầu làm thế nào để người trẻ hiểu và trân trọng những giá trị âm nhạc của chính dân tộc mình.

Thay vì chỉ yêu cầu học sinh, sinh viên ghi nhớ tên gọi các loại hình nghệ thuật hay những kiến thức mang tính lý thuyết, chương trình khuyến khích các em tham gia bằng trải nghiệm và khả năng sáng tạo. Một câu chuyện về tiếng ru của bà, một đoạn ghi âm tiếng sáo ở quê nhà, một giai điệu dân ca được thể hiện theo cách mới hay một sản phẩm kể chuyện bằng âm thanh đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình khám phá văn hóa.

Cách tiếp cận ấy giúp âm nhạc truyền thống không bị đặt đối lập với công nghệ hoặc xu hướng hiện đại. Ngược lại, công nghệ có thể trở thành phương tiện để người trẻ tiếp cận di sản, thể hiện tình cảm và đưa những giá trị quen thuộc đến gần hơn với cộng đồng.

Mỗi thanh âm là một câu chuyện về đất nước và con người

Âm nhạc có khả năng lưu giữ những điều mà đôi khi ngôn từ khó diễn đạt trọn vẹn. Một giai điệu có thể gợi lại không gian của một vùng quê, một mùa lễ hội hay ký ức về những người thân yêu. Một âm thanh đặc trưng có thể giúp người nghe nhận ra bản sắc của một cộng đồng, ngay cả khi họ chưa từng đặt chân đến nơi đó.

Bởi vậy, việc khuyến khích học sinh, sinh viên sưu tầm, sáng tạo và kể những câu chuyện về âm thanh quê hương không chỉ là hoạt động văn nghệ. Đó còn là cơ hội để các em tìm hiểu về lịch sử, địa lý, phong tục và đời sống của cộng đồng mình đang thuộc về.

Trong hành trình ấy, người trẻ không nhất thiết phải là nhạc sĩ hay nghệ sĩ chuyên nghiệp. Các em có thể bắt đầu từ sự tò mò, tình yêu với một giai điệu, mong muốn ghi lại một âm thanh quen thuộc hoặc nhu cầu chia sẻ câu chuyện của gia đình, quê hương. Chính sự đa dạng trong trải nghiệm và cách thể hiện sẽ làm nên một bức tranh âm nhạc phong phú.

Tại lễ phát động, Ban Tổ chức kêu gọi học sinh, sinh viên ở các điểm cầu tích cực hưởng ứng chương trình, trở thành những sứ giả lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam. Thông điệp này đặt người trẻ vào vị trí chủ động: không chỉ tiếp nhận những gì thế hệ trước để lại, mà còn có trách nhiệm góp phần làm cho các giá trị ấy tiếp tục được hiện diện trong đời sống hôm nay.

Từ một chương trình phát động đến hành trình gìn giữ bản sắc lâu dài

Điểm đáng chú ý của “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống năm 2026” nằm ở sự kết nối giữa giáo dục, sáng tạo, công nghệ và bảo tồn văn hóa. Khi các cơ sở đào tạo cùng tham gia, chương trình có cơ hội mở rộng phạm vi tiếp cận tới nhiều nhóm học sinh, sinh viên, tạo môi trường để các ý tưởng và sản phẩm âm nhạc được hình thành từ những trải nghiệm khác nhau.

Dẫu vậy, ý nghĩa lâu dài của chương trình sẽ không chỉ được đo bằng số lượng người hưởng ứng hay sản phẩm được gửi về. Giá trị cốt lõi còn nằm ở khả năng xây dựng thói quen trân trọng âm nhạc dân tộc, hình thành nguồn tư liệu có chất lượng và tạo ra môi trường để các giá trị truyền thống tiếp tục được sáng tạo, lan tỏa một cách có trách nhiệm.

Một ngân hàng dữ liệu âm nhạc chỉ thực sự có ý nghĩa khi thông tin được tổ chức khoa học, có khả năng tra cứu và sử dụng đúng mục đích. Một bản đồ âm nhạc chỉ có sức sống khi phản ánh được sự đa dạng của các vùng miền, cộng đồng và chủ thể văn hóa. Và một phong trào sáng tạo chỉ có thể phát triển bền vững khi người tham gia được khuyến khích, được ghi nhận và được bảo vệ quyền lợi chính đáng.

Từ lễ phát động tại Hà Nội và 26 điểm cầu kết nối, hành trình “Thanh âm Việt Nam” đặt ra một thông điệp gần gũi nhưng giàu ý nghĩa: mỗi người đều có thể góp một thanh âm vào câu chuyện chung của đất nước. Đó có thể là tiếng hát, tiếng đàn, một làn điệu dân ca hay âm thanh bình dị gắn với cuộc sống mỗi ngày.

Khi những thanh âm ấy được lắng nghe, ghi nhận và trao truyền, bản sắc văn hóa không còn là điều chỉ được nhắc đến trong quá khứ. Nó tiếp tục sống trong hiện tại, được thế hệ trẻ làm mới bằng tư duy sáng tạo và được gửi tới tương lai bằng những phương thức phù hợp với thời đại. Đó cũng là con đường để âm nhạc Việt Nam vừa giữ được cội nguồn, vừa tự tin lan tỏa trong đời sống đương đại và giao lưu quốc tế.

Thể thao và Cuộc sống

Trạng Nguyên tuổi 13 năm 2025

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam: Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được thông qua với sự đồng thuận cao, tạo khuôn khổ pháp...
×