Sau ASIAD 20: Thể thao Việt Nam cần đầu tư vào đâu để vươn tầm châu lục?

Thứ tư, 18/11/2026 - 09:15

ASIAD 20 khép lại với những dấu ấn đáng ghi nhận của thể thao Việt Nam, đồng thời mở ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cách chuẩn bị cho các đấu trường lớn. Từ lựa chọn môn trọng điểm, tổ chức huấn luyện đến ứng dụng khoa học thể thao và phát triển lực lượng kế cận, câu chuyện phía sau bảng huy chương là làm thế nào để tiềm năng được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh ổn định, lâu dài.

ASIAD 20 và câu chuyện phía sau bảng tổng sắp huy chương

ASIAD 20 diễn ra tại Aichi-Nagoya (Nhật Bản) từ ngày 19/9 đến 4/10/2026. Theo bảng tổng sắp được Cổng Thông tin điện tử Chính phủ công bố, Đoàn Thể thao Việt Nam giành 25 huy chương, gồm 3 huy chương vàng, 3 huy chương bạc và 19 huy chương đồng, xếp thứ 20 toàn Đại hội. Đây là kết quả được tạo nên từ nỗ lực của vận động viên, huấn luyện viên và các lực lượng chuyên môn trong suốt quá trình chuẩn bị, thi đấu.

Ba huy chương vàng của Việt Nam đến từ karate và cầu mây nữ. Ngày 22/9, các vận động viên Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi và Hoàng Thị Thu Uyên giành huy chương vàng nội dung kata đồng đội nữ môn karate. Ở môn cầu mây, đội tuyển nữ giành huy chương vàng nội dung đôi nữ ngày 29/9 và nội dung bốn người nữ ngày 3/10. Những kết quả này tiếp tục cho thấy giá trị của nền tảng chuyên môn, sự phối hợp đồng đội và quá trình chuẩn bị có trọng tâm ở những nội dung phù hợp với thế mạnh của thể thao Việt Nam.

Bức tranh thành tích tại một đại hội đa môn không chỉ được tạo nên bởi những tấm huy chương vàng. Trong các ngày thi đấu, vận động viên Việt Nam còn giành huy chương ở nhiều môn như rowing, cử tạ, điền kinh, wushu và các nội dung khác. Mỗi kết quả phản ánh một chặng đường chuẩn bị, một mức độ cạnh tranh và những điều kiện chuyên môn riêng. Bởi vậy, đánh giá sau đại hội cần đặt thành tích trong bối cảnh cụ thể của từng môn, thay vì chỉ nhìn vào tổng số huy chương.

Sau ASIAD 20: Thể thao Việt Nam cần đầu tư vào đâu để vươn tầm châu lục?

Karate đồng đội nữ tiếp tục khẳng định thế mạnh của thể thao Việt Nam tại đấu trường châu lục.

Huy chương vẫn là thước đo quan trọng của thể thao thành tích cao, nhưng để hiểu đầy đủ năng lực cạnh tranh cần nhìn thêm vào số vận động viên vào bán kết, chung kết; khoảng cách điểm số với nhóm dẫn đầu; thứ hạng quốc tế; mức ổn định qua nhiều giải đấu và chiều sâu lực lượng kế cận. Những chỉ số này giúp nhận diện rõ hơn nội dung nào đang có đà phát triển, nội dung nào cần thêm thời gian tích lũy và đâu là khâu cần được hỗ trợ tốt hơn.

Cách nhìn ấy giúp câu chuyện sau ASIAD trở thành cơ hội rà soát chuyên môn và chuẩn bị cho chu kỳ tiếp theo. Từ dữ liệu thi đấu, các bộ môn có thể đối chiếu mục tiêu đã xác định, tiến trình huấn luyện, điều kiện tập huấn và khả năng cạnh tranh với đối thủ trực tiếp. Một báo cáo sau đại hội có giá trị không chỉ ghi nhận kết quả, mà còn chỉ ra những yếu tố có thể tiếp tục phát huy và những điều kiện cần hoàn thiện để vận động viên tiến thêm một bước.

Đầu tư trọng điểm: Từ định hướng đến hiệu quả thực chất

Một cơ sở quan trọng cho chặng đường tiếp theo là Quyết định số 816/QĐ-TTg ngày 7/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Chương trình “Phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ ASIAD, Olympic giai đoạn 2026–2045”. Chương trình xác định 9 môn được tập trung đầu tư gồm bắn súng, bắn cung, cử tạ, xe đạp, đua thuyền, điền kinh, bơi, karate và cầu mây. Định hướng này nhằm xây dựng lực lượng vận động viên có trình độ chuyên môn, thể lực và bản lĩnh đủ sức cạnh tranh huy chương ở các đấu trường lớn.

Việc xác định nhóm môn trọng điểm tạo cơ sở để tập trung nguồn lực trong bối cảnh đào tạo vận động viên đỉnh cao đòi hỏi thời gian dài, chi phí lớn và điều kiện bảo đảm đồng bộ. Hiệu quả của định hướng này sẽ được quyết định bởi cách triển khai cụ thể: lựa chọn nội dung thi đấu có tiềm năng, xác định nhóm vận động viên phù hợp, xây dựng lộ trình phát triển theo chu kỳ và thường xuyên cập nhật tương quan trình độ quốc tế.

Đầu tư trọng điểm không chỉ là dành thêm kinh phí cho những môn đã có thành tích. Cần nhìn cả tiềm năng phát triển, truyền thống chuyên môn, đặc điểm thể chất, chiều sâu lực lượng, mức độ cạnh tranh ở từng nội dung và khả năng duy trì thành tích qua nhiều năm. Một nội dung có vận động viên nổi bật nhưng thiếu lực lượng thay thế cần phương án khác với nội dung có lớp trẻ đang tiến bộ; môn có khả năng tranh chấp huy chương trong chu kỳ gần cũng cần cách chuẩn bị khác với môn cần tích lũy dài hạn.

Cầu mây nữ là một trong những điểm tựa thành tích của thể thao Việt Nam tại ASIAD 20.

Chương trình đặt mục tiêu thành tích trong tốp 20 tại các kỳ ASIAD giai đoạn 2026–2030, đồng thời xác định những mốc huy chương cụ thể cho các kỳ đại hội trong giai đoạn này. Các mục tiêu đó là căn cứ để tổ chức kế hoạch và theo dõi tiến độ. Khi đánh giá kết quả của từng kỳ đại hội, điều quan trọng là phân tích đồng thời mục tiêu, điều kiện chuẩn bị và diễn biến thi đấu ở từng nội dung, từ đó xác định những bài học chuyên môn có thể áp dụng cho giai đoạn kế tiếp.

Để định hướng đầu tư đi vào thực chất, mỗi môn trọng điểm cần có kế hoạch với các mốc kiểm tra rõ ràng: vận động viên chủ lực, giải quốc tế cần tham dự, tiêu chí tiến bộ theo từng năm, phương án dự phòng khi có chấn thương và mục tiêu phát triển lực lượng trẻ. Các chỉ số theo dõi nên bao gồm thành tích chuyên môn, thứ hạng quốc tế, độ ổn định, chất lượng lực lượng kế cận và mức độ sẵn sàng của vận động viên trước những giải đấu quan trọng.

Cùng với đó là cơ chế rà soát định kỳ để điều chỉnh cách làm khi điều kiện thực tế thay đổi. Việc đánh giá không nên chỉ tập trung vào kết quả cuối cùng, mà cần giúp các đơn vị nhận diện sớm điểm mạnh, điểm cần cải thiện và nhu cầu hỗ trợ. Khi mục tiêu, nguồn lực và tiêu chí đánh giá được kết nối chặt chẽ, đầu tư trọng điểm sẽ trở thành một quá trình phát triển liên tục thay vì chỉ là định hướng trên văn bản.

Khoa học thể thao và lực lượng kế cận: Nền móng của thành tích bền vững

Ở thể thao đỉnh cao, khác biệt giữa những vận động viên có trình độ gần nhau đôi khi nằm ở các yếu tố ít được nhìn thấy từ khán đài: chất lượng giáo án, phân tích dữ liệu, dinh dưỡng, giấc ngủ, khả năng phục hồi, kiểm soát tâm lý và điều chỉnh chiến thuật. Khi mật độ thi đấu dày và trình độ đối thủ ngày càng cao, việc nâng chất lượng huấn luyện cần đi cùng sự hỗ trợ thường xuyên của khoa học thể thao.

Dữ liệu về thể lực, tải lượng tập luyện, kỹ thuật và phục hồi có thể giúp huấn luyện viên theo dõi trạng thái vận động viên, điều chỉnh khối lượng tập và giảm nguy cơ quá tải. Phân tích video và dữ liệu thi đấu cũng hỗ trợ nhận diện thói quen chiến thuật, điểm mạnh, điểm cần cải thiện của vận động viên và đối thủ. Công nghệ không thay thế kinh nghiệm của huấn luyện viên; giá trị của nó nằm ở việc bổ sung căn cứ để quyết định chuyên môn chính xác và kịp thời hơn.

Các điều kiện bảo đảm như dinh dưỡng, y học thể thao, tâm lý thể thao và phục hồi cần được tổ chức thành một hệ thống gắn với kế hoạch huấn luyện. Chăm sóc vận động viên không chỉ diễn ra khi chấn thương xuất hiện, mà phải bắt đầu từ việc phòng ngừa, theo dõi tải lượng, bảo đảm thời gian nghỉ và xây dựng thói quen sinh hoạt phù hợp. Với vận động viên đỉnh cao, những điều chỉnh nhỏ nhưng được thực hiện đều đặn có thể tạo khác biệt trong khả năng duy trì phong độ qua cả chu kỳ thi đấu.

Thành tích của đội tuyển quốc gia còn phụ thuộc vào chất lượng vận động viên được phát hiện và phát triển từ nhiều năm trước. Nếu tuyển chọn thiếu hệ thống, vận động viên trẻ không có điều kiện thi đấu phù hợp hoặc việc học văn hóa không được bảo đảm, nguồn tài năng có thể bị thu hẹp trước khi bước vào giai đoạn chuyên nghiệp. Phát triển lực lượng kế cận vì thế cần sự phối hợp giữa trung tâm huấn luyện, địa phương, nhà trường, liên đoàn và gia đình.

Thành tích ở lứa tuổi trẻ không nên là tiêu chí duy nhất để đánh giá triển vọng. Một vận động viên nổi bật sớm chưa chắc đạt đỉnh cao ở tuổi trưởng thành; người phát triển chậm hơn vẫn có thể tiến bộ nếu được đào tạo đúng phương pháp và có môi trường phù hợp. Quá trình tuyển chọn cần xem xét khả năng tiếp thu kỹ thuật, nền tảng thể lực, sức khỏe, tâm lý, động lực tập luyện và khả năng thích nghi với yêu cầu của từng môn.

Huấn luyện viên là mắt xích quan trọng trong hệ thống này. Họ cần cơ hội cập nhật phương pháp, trao đổi chuyên môn quốc tế và làm việc cùng chuyên gia về y học thể thao, dinh dưỡng, tâm lý, phân tích thành tích. Điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ phù hợp cũng góp phần thu hút, giữ chân nhân lực có năng lực. Muốn vận động viên phát triển bền vững, môi trường đào tạo và đội ngũ hỗ trợ phải được đầu tư đồng bộ.

Với từng môn trọng điểm, kế hoạch phát triển lực lượng nên đi đến từng nội dung thi đấu. Cần xác định ai đang ở giai đoạn phát triển, ai có khả năng cạnh tranh trong chu kỳ gần, ai cần thêm thời gian tích lũy và phương án thay thế khi lực lượng chủ lực gặp vấn đề. Cách tiếp cận này giúp giảm sự phụ thuộc vào một vài cá nhân, đồng thời tạo lộ trình rõ hơn cho các vận động viên trẻ.

Khoa học thể thao cần được tích hợp thường xuyên vào quá trình huấn luyện, theo dõi và phục hồi vận động viên.

Từ ASIAD 20 đến chu kỳ mới: Đo thành công bằng năng lực cạnh tranh

ASIAD 20 đã khép lại, nhưng công việc chuẩn bị cho các kỳ đại hội tiếp theo đã bắt đầu. Thách thức lâu dài của thể thao Việt Nam là xây dựng hệ thống có khả năng phát triển vận động viên chất lượng cao một cách ổn định. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, trung tâm huấn luyện, địa phương, liên đoàn và hiệp hội thể thao, cùng cơ chế đánh giá đủ rõ để mỗi mắt xích hiểu vai trò của mình.

Trước hết, cần duy trì việc tổng kết chuyên môn sau mỗi giải đấu trên cơ sở dữ liệu theo từng môn và từng nội dung. Báo cáo nên đặt kết quả trong tương quan với mục tiêu, thành tích đối thủ, quá trình tập huấn, điều kiện thi đấu và trạng thái vận động viên. Từ đó, các đơn vị có thể xác định phương pháp nào nên tiếp tục, nội dung nào cần điều chỉnh và nguồn lực nào cần ưu tiên. Đây là cách chuyển kinh nghiệm thi đấu thành tri thức phục vụ chu kỳ tiếp theo.

Tiếp đó, ngân sách cần gắn với kế hoạch phát triển nhiều năm và hệ thống chỉ số theo dõi. Huy chương là kết quả dễ nhận thấy, nhưng các chỉ số về trình độ chuyên môn, chiều sâu lực lượng, chất lượng huấn luyện, khả năng thi đấu quốc tế và mức độ sẵn sàng của vận động viên trẻ cũng cần được ghi nhận. Một hệ thống đánh giá tốt có thể nhận ra tiến bộ trước khi tiến bộ ấy chuyển thành huy chương, đồng thời phát hiện sớm những khâu cần hỗ trợ.

Cuối cùng, mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh phải đi cùng việc tôn trọng và bảo vệ vận động viên. Đào tạo đỉnh cao cần kỷ luật và áp lực cạnh tranh, nhưng không thể đánh đổi sức khỏe lâu dài, việc học tập và sự phát triển toàn diện của người trẻ chỉ để theo đuổi kết quả trước mắt. Một nền thể thao mạnh không chỉ có những gương mặt chiến thắng, mà còn có hệ thống giúp vận động viên phát triển đúng tiềm năng, được chăm sóc tốt và có sự chuẩn bị cho cuộc sống sau khi kết thúc sự nghiệp thi đấu.

Những dấu ấn tại ASIAD 20 là điểm tựa để tiếp tục phát huy thế mạnh, đồng thời là cơ hội rà soát cách chuẩn bị cho giai đoạn mới. Chương trình phát triển các môn thể thao trọng điểm giai đoạn 2026–2045 đã xác lập khuôn khổ định hướng quan trọng. Chặng đường phía trước sẽ được định hình bằng những thay đổi cụ thể trong tập luyện, điều kiện bảo đảm, chất lượng thi đấu và quá trình phát triển lực lượng. Khi nguồn lực được tập trung đúng hướng, khoa học được đưa vào thực tiễn và vận động viên được đồng hành lâu dài, mục tiêu vươn tầm châu lục sẽ có nền tảng vững chắc hơn.

Tuệ An

Trạng Nguyên tuổi 13 năm 2025

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam: Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được thông qua với sự đồng thuận cao, tạo khuôn khổ pháp...
×