Một điểm đến hấp dẫn không chỉ được đo bằng số lượng khách hay quy mô những khu nghỉ dưỡng hiện đại, mà còn ở khả năng tạo sinh kế cho người dân, duy trì bản sắc văn hóa và phân phối giá trị đến nhiều chủ thể trong xã hội. Với Ninh Bình, bài toán phát triển du lịch trong giai đoạn mới vì thế không đơn thuần là thu hút thêm những dự án lớn, mà phải xây dựng được một hệ sinh thái liên kết, nơi doanh nghiệp đầu tàu và các cơ sở kinh doanh nhỏ cùng phát triển, cùng hưởng lợi.
Từ tăng trưởng lượng khách đến nâng cao chất lượng du lịch
Trong bức tranh phát triển kinh tế địa phương, du lịch Ninh Bình đang có những bước chuyển đáng chú ý. Theo số liệu được công bố trong tháng 11/2026, trong 10 tháng đầu năm, tỉnh đón gần 22,04 triệu lượt khách, tăng 25,26% so với cùng kỳ; lượng khách quốc tế vượt 2,5 triệu lượt. Toàn tỉnh có hơn 1.500 cơ sở lưu trú, cùng sự hiện diện của nhiều thương hiệu khách sạn và tổ hợp dịch vụ quy mô lớn.
Những con số này phản ánh sức hút ngày càng tăng của điểm đến. Tuy nhiên, lượng khách đông hay sự xuất hiện của các dự án đầu tư lớn chưa phải thước đo đầy đủ về hiệu quả phát triển. Điều quan trọng hơn là nguồn thu từ du lịch có được chuyển hóa thành việc làm, thu nhập và cơ hội kinh doanh cho cộng đồng địa phương hay không.
Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và phát huy sự tham gia của cộng đồng.
Đây cũng là cơ sở để Ninh Bình triển khai Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 30/1/2026, định hướng đưa công nghiệp văn hóa và du lịch trở thành cụm ngành kinh tế mũi nhọn, dựa trên nền tảng di sản, bản sắc văn hóa, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Lễ hội Sắc vàng Tam Cốc – Tràng An năm 2026 góp phần kết nối giá trị di sản, văn hóa và quảng bá du lịch Ninh Bình (Nguồn ảnh: Sở Du lịch Ninh Bình)
Kết nối doanh nghiệp lớn với những chủ thể kinh tế bản địa
Nhà đầu tư chiến lược cần tạo sức lan tỏa
Những dự án quy mô lớn có vai trò quan trọng trong việc nâng cấp hạ tầng, cải thiện chất lượng dịch vụ, mở rộng thị trường và thu hút nhóm khách có mức chi tiêu cao. Tuy nhiên, hiệu quả của một dự án không nên chỉ được nhìn nhận qua tổng vốn đầu tư hay quy mô công trình, mà còn cần đánh giá bằng khả năng tạo cơ hội cho kinh tế địa phương.
Các khách sạn, khu nghỉ dưỡng và tổ hợp dịch vụ có thể trở thành đầu mối tiêu thụ nông sản, thực phẩm, sản phẩm thủ công; sử dụng lao động tại chỗ và kết nối du khách với các làng nghề, điểm du lịch cộng đồng. Muốn vậy, doanh nghiệp lớn cần công khai nhu cầu, tiêu chuẩn cung ứng và điều kiện hợp tác. Các cơ sở nhỏ cũng phải chủ động nâng cao chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị và khả năng đáp ứng những yêu cầu của thị trường.
Doanh nghiệp nhỏ là một phần cấu thành sức hấp dẫn điểm đến
Một khu nghỉ dưỡng hiện đại có thể tạo ấn tượng ban đầu, nhưng những trải nghiệm mang đậm bản sắc địa phương mới góp phần làm nên dấu ấn riêng của hành trình. Bữa ăn truyền thống, câu chuyện của nghệ nhân, sản phẩm làng nghề hay sự thân thiện của người dân đều có thể trở thành giá trị khác biệt mà những dịch vụ đồng nhất khó thay thế.
Bởi vậy, phát triển du lịch cần song hành giữa thị trường đại chúng và phân khúc cao cấp. Du lịch phục vụ số đông tạo không gian kinh doanh rộng mở cho nhiều hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ. Du lịch chất lượng cao thúc đẩy tiêu chuẩn dịch vụ, mức chi tiêu và sức cạnh tranh của điểm đến. Hai phân khúc không đối lập mà có thể bổ trợ, giúp kéo dài thời gian lưu trú và làm phong phú trải nghiệm của du khách.
Đặt người dân vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái du lịch
Tại Ninh Bình, người dân đã tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch thông qua chèo đò, lưu trú cộng đồng, nhà hàng, vận chuyển, làng nghề và các dịch vụ trải nghiệm. Đây là nguồn lực quan trọng, nhưng để biến cơ hội thành sinh kế ổn định, cần tháo gỡ những rào cản về vốn, kỹ năng và khả năng tiếp cận thị trường.
Hỗ trợ cộng đồng không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình đầu tư lớn. Những nhu cầu thiết thực như cải thiện nước sạch, vệ sinh môi trường, xử lý rác thải, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy, kỹ năng đón khách, ngoại ngữ và quản trị chi phí có thể tạo ra thay đổi trực tiếp đối với chất lượng dịch vụ.
Đặc biệt, người dân cần được tham gia vào quá trình lựa chọn sản phẩm, tổ chức không gian và giám sát tác động của hoạt động du lịch đối với đời sống địa phương. Nghệ nhân phải được trả công tương xứng; việc sử dụng hình ảnh, câu chuyện và tri thức bản địa cần có thỏa thuận rõ ràng. Phát triển du lịch không thể đánh đổi không gian văn hóa, tín ngưỡng và bản sắc cộng đồng để lấy những trải nghiệm thương mại ngắn hạn.
Đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tạo sản phẩm mới
Một hướng đi giàu tiềm năng của Ninh Bình là kết nối di sản với các ngành công nghiệp văn hóa. Những giá trị truyền thống có thể được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch thông qua thiết kế, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, quà tặng và trải nghiệm sáng tạo.
Các tuyến liên kết Tràng An – Hoa Lư – Tam Cốc với làng nghề thêu Văn Lâm, nông nghiệp và ẩm thực; kết nối Tam Chúc với nghề trống Đọi Tam, lụa Nha Xá; hay phát triển trải nghiệm sinh thái, nghề muối và làng chài tại vùng ven biển đều là những hướng có thể nghiên cứu. Việc triển khai cần căn cứ vào nhu cầu thị trường, năng lực cộng đồng, khoảng cách kết nối và sức chịu tải của từng khu vực.
Các sự kiện như Lễ hội Sắc vàng Tam Cốc, Tràng An Forestival và hoạt động khai mạc mùa du lịch biển năm 2026 cho thấy khả năng kết hợp di sản, văn hóa và nghệ thuật trong quảng bá điểm đến. Tuy nhiên, giá trị lâu dài chỉ hình thành khi những hoạt động mang tính sự kiện được phát triển thành sản phẩm thường xuyên, có lịch phục vụ ổn định, giá cả minh bạch và chất lượng được kiểm soát.
Quản trị bằng hiệu quả thực chất và lợi ích hài hòa
Để hệ sinh thái du lịch vận hành hiệu quả, Nhà nước cần tập trung vào quy hoạch, hạ tầng dùng chung, giao thông kết nối, vệ sinh môi trường, không gian công cộng và chuyển đổi số. Đồng thời, có thể lựa chọn một số cụm điểm đến để thí điểm liên kết giữa doanh nghiệp lớn với nhà cung ứng địa phương, có đơn vị điều phối và đại diện cộng đồng tham gia.
Hiệu quả cần được đo bằng những chỉ số cụ thể: giá trị hàng hóa và dịch vụ địa phương được tiêu thụ, số hợp đồng hợp tác duy trì, việc làm và thu nhập tạo ra, thời gian lưu trú, mức chi tiêu của khách; bên cạnh đó là mức độ hài lòng của người dân, du khách và chất lượng tài nguyên, môi trường.
Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch vì vậy có ý nghĩa quan trọng. Chính sách cần tạo điều kiện thu hút nhà đầu tư chiến lược, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn, đào tạo, thị trường và chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh.
Suy cho cùng, sức mạnh của một điểm đến không chỉ nằm ở những công trình lớn, mà còn ở mạng lưới con người và dịch vụ làm nên bản sắc nơi đó. Khi doanh nghiệp lớn tạo được động lực, doanh nghiệp nhỏ có cơ hội trưởng thành và người dân thực sự được hưởng lợi, tăng trưởng du lịch mới có nền tảng bền vững. Đó cũng là con đường để Ninh Bình chuyển lợi thế di sản và văn hóa thành giá trị kinh tế lâu dài, đồng thời gìn giữ sức sống riêng của vùng đất di sản.
Tuệ An