NGƯỜI CAO TUỔI TẬP LUYỆN THẾ NÀO ĐỂ KHỎE HƠN, AN TOÀN HƠN VÀ DUY TRÌ LÂU DÀI?

Thứ năm, 19/11/2026 - 09:17

Với người cao tuổi, vận động không chỉ nhằm cải thiện thể lực mà còn giúp duy trì khả năng tự chủ trong sinh hoạt, giữ kết nối xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhưng để tập luyện thực sự có ích, điều quan trọng không phải là chạy theo một khuôn mẫu chung, mà là chọn hoạt động phù hợp với thể trạng, bắt đầu vừa sức và duy trì đều đặn trong môi trường an toàn.

Vận động để giữ khả năng tự chủ trong cuộc sống hằng ngày

Ở tuổi cao, sức khỏe thường được cảm nhận qua những việc rất gần gũi: có thể tự đi chợ, lên xuống vài bậc cầu thang, đứng dậy khỏi ghế, đi bộ đến nhà người thân hay tham gia sinh hoạt cùng hàng xóm. Khi những hoạt động quen thuộc trở nên khó khăn, phạm vi sống cũng có thể thu hẹp theo. Vì vậy, vận động cần được nhìn nhận không chỉ như một cách rèn luyện thể lực, mà còn là phương tiện giúp duy trì khả năng tự chủ và tham gia đời sống cộng đồng.

Đi bộ, tập dưỡng sinh, vận động theo nhóm, đạp xe tại chỗ hoặc thực hiện các bài tập sức mạnh và thăng bằng phù hợp đều có thể trở thành một phần của nếp sống. Không có một môn tập duy nhất tốt nhất cho tất cả mọi người. Người còn đi lại linh hoạt có thể thích đi bộ ngoài trời; người cần hỗ trợ giữ thăng bằng có thể bắt đầu bằng bài tập đơn giản gần ghế chắc chắn hoặc có người hướng dẫn. Người có bệnh mạn tính, đau khớp, từng té ngã hay hạn chế vận động cần chọn cách tập theo khả năng thực tế và lời khuyên y tế khi cần.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người từ 65 tuổi trở lên duy trì hoạt động thể chất thường xuyên, kết hợp vận động aerobic với hoạt động tăng cường cơ bắp và các bài tập chú trọng thăng bằng, chức năng vận động. Hoạt động thể chất có liên quan đến nhiều lợi ích sức khỏe, trong đó có sức khỏe tim mạch, tinh thần, giấc ngủ và khả năng vận động; việc tập luyện thăng bằng và sức mạnh cũng góp phần giảm nguy cơ té ngã. Những khuyến nghị này là định hướng chung, không phải đơn thuốc vận động giống nhau cho mọi cá nhân.

NGƯỜI CAO TUỔI TẬP LUYỆN THẾ NÀO ĐỂ KHỎE HƠN, AN TOÀN HƠN VÀ DUY TRÌ LÂU DÀI?

Vận động thường xuyên, phù hợp với thể trạng giúp người cao tuổi duy trì sự linh hoạt và chủ động trong sinh hoạt hằng ngày.

Điều cần thay đổi trước tiên đôi khi không phải là chọn một lớp tập thật bài bản, mà là giảm thời gian ngồi liên tục và đưa vận động vào lịch sinh hoạt. Đứng dậy đi lại nhẹ nhàng, làm việc nhà phù hợp, đi bộ một quãng ngắn hoặc cùng người thân ra ngoài có thể là điểm khởi đầu. Với người đã ít vận động trong thời gian dài, bắt đầu từ lượng nhỏ rồi tăng dần thường thực tế hơn việc đặt mục tiêu quá cao ngay từ đầu.

Chọn môn tập phù hợp, không chạy theo phong trào

Một chương trình vận động bền vững bắt đầu bằng câu hỏi: người tập muốn cải thiện điều gì và hiện có thể làm gì một cách an toàn? Có người muốn đi lại vững hơn; có người muốn giảm cảm giác cứng khớp; người khác cần duy trì sức bền để tự thực hiện công việc hằng ngày. Mục tiêu cụ thể giúp lựa chọn hoạt động hợp lý và tạo động lực theo dõi tiến bộ.

Đi bộ thường dễ tiếp cận, ít đòi hỏi thiết bị và có thể điều chỉnh thời gian, quãng đường theo thể trạng. Tuy vậy, cần chọn mặt đường bằng phẳng, ít xe cộ, đủ ánh sáng và giày dép vừa chân, chống trượt. Thể dục dưỡng sinh hoặc Thái cực quyền có thể kết hợp chuyển động chậm, kiểm soát tư thế và thăng bằng; các bài tập sức mạnh nhẹ giúp duy trì khả năng đứng lên, ngồi xuống, mang vật dụng vừa sức. Với người có hạn chế về đi lại, bài tập ngồi hoặc vận động dưới sự hướng dẫn có thể phù hợp hơn.

WHO khuyến nghị người cao tuổi hướng tới 150–300 phút hoạt động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, hoặc mức hoạt động tương đương; đồng thời tập tăng cường cơ bắp ít nhất hai ngày mỗi tuần và đưa các hoạt động đa thành phần chú trọng sức mạnh, thăng bằng vào lịch tập ít nhất ba ngày mỗi tuần. Đây là mục tiêu tham khảo dành cho người có khả năng phù hợp, không phải yêu cầu để mọi người phải đạt ngay. Người chưa vận động thường xuyên nên bắt đầu với lượng nhỏ, tăng dần thời lượng và cường độ theo khả năng.

Không nên biến con số khuyến nghị thành cuộc chạy đua. Với người đang hồi phục sau bệnh, có bệnh tim mạch, hô hấp, đái tháo đường, loãng xương, đau khớp, thường chóng mặt hoặc từng té ngã, việc lựa chọn và điều chỉnh hoạt động cần thận trọng hơn. Nếu đã lâu không tập, có bệnh lý hoặc có lo ngại về sức khỏe, nên trao đổi với nhân viên y tế để xác định mức vận động phù hợp. Mục tiêu là duy trì vận động an toàn, không phải chứng minh ý chí bằng việc cố vượt quá giới hạn.

An toàn là điều kiện để duy trì lâu dài

Rủi ro trong tập luyện không chỉ đến từ bài tập quá nặng. Mặt đường trơn, ánh sáng kém, thời tiết quá nóng, giày dép không chắc chân, thiếu nước hoặc cố tập khi đang mệt cũng có thể khiến buổi tập trở nên nguy hiểm. Với người có nguy cơ té ngã, việc tập ở nơi bằng phẳng, có điểm tựa phù hợp và có người hỗ trợ khi cần quan trọng không kém lựa chọn môn tập.

Trước khi tập, nên dành thời gian khởi động nhẹ, chuẩn bị trang phục và giày dép phù hợp, uống nước theo nhu cầu và lựa chọn khung giờ, địa điểm thuận tiện. Cường độ nên tăng từ từ. Trong lúc tập, cần chú ý những thay đổi bất thường của cơ thể. Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở nghiêm trọng, choáng ngất hoặc triệu chứng đột ngột đáng lo ngại, cần dừng tập và tìm trợ giúp y tế kịp thời. Đây là những nguyên tắc an toàn chung; người có bệnh lý cụ thể cần được hướng dẫn theo tình trạng của mình.

Bài tập cần được điều chỉnh theo khả năng vận động; người mới tập nên bắt đầu từ mức đơn giản và tăng dần.

Người cao tuổi cũng không nên xem đau kéo dài hoặc té ngã lặp lại là điều tất yếu của tuổi tác. Nếu vận động làm đau tăng rõ rệt, mất thăng bằng, chóng mặt hoặc gây mệt mỏi bất thường, cần điều chỉnh và trao đổi với nhân viên y tế. Người đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến huyết áp, mức độ tỉnh táo hoặc khả năng giữ thăng bằng cũng nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi nghi ngờ thuốc góp phần làm tăng nguy cơ té ngã; không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc.

An toàn còn phụ thuộc vào cách tổ chức hoạt động cộng đồng. Một câu lạc bộ tốt không chỉ có người hướng dẫn và lịch tập đều, mà còn cần quan tâm đến độ tuổi, khả năng vận động khác nhau, lối đi, nhà vệ sinh, chỗ nghỉ, nước uống và cách xử trí khi có sự cố. Người mới tham gia nên được giới thiệu bài tập ở mức cơ bản, được khuyến khích nghỉ khi cần và không bị gây áp lực phải theo kịp người tập lâu năm.

Câu lạc bộ và cộng đồng: tạo điều kiện để việc tập luyện thành thói quen

Không ít người biết vận động có lợi nhưng khó duy trì vì thiếu bạn tập, ngại ra ngoài, không biết bắt đầu từ đâu hoặc không có địa điểm thuận tiện. Với người cao tuổi, rào cản còn có thể là chi phí, giao thông, sức khỏe không ổn định, trách nhiệm chăm sóc gia đình hoặc lo sợ bị ngã. Bởi vậy, lời khuyên “hãy tập thể dục thường xuyên” chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng điều kiện thực tế để người dân làm được điều đó.

Câu lạc bộ đi bộ, nhóm thể dục dưỡng sinh tại khu dân cư, hoạt động trong công viên hoặc chương trình vận động tại nhà văn hóa có thể giúp giảm cảm giác đơn độc và tạo nhịp sinh hoạt đều đặn. Việc gặp gỡ những người đồng trang lứa cũng đem lại cơ hội giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm và duy trì sự gắn bó với cộng đồng. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng mọi câu lạc bộ đều có điều kiện hướng dẫn chuyên môn như nhau. Người tham gia cần tìm hiểu cách tổ chức, mức độ phù hợp và khả năng hỗ trợ khi có vấn đề.

Chính quyền cơ sở, tổ dân phố, đơn vị quản lý công viên, cơ sở y tế và các tổ chức xã hội có thể phối hợp để cải thiện khả năng tiếp cận: duy trì lối đi an toàn, bổ sung ghế nghỉ, bảo đảm ánh sáng, tổ chức hoạt động với mức độ khác nhau và cung cấp thông tin rõ ràng về thời gian, địa điểm. Những giải pháp này không nhất thiết phải bắt đầu từ dự án lớn. Một tuyến đi bộ sạch, ít vật cản, có chỗ nghỉ và được duy trì tốt đôi khi hữu ích hơn thiết bị tập luyện đắt tiền nhưng ít người sử dụng.

Một ví dụ về định hướng chính sách ở cấp địa phương là Kế hoạch số 233/KH-UBND ngày 9/8/2025 của UBND thành phố Hà Nội, triển khai Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045. Kế hoạch đặt mục tiêu giai đoạn 2025–2030 có ít nhất 60% xã, phường có các loại hình câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao dành cho người cao tuổi; giai đoạn 2031–2035, mục tiêu này tăng lên ít nhất 90%. Đây là chỉ tiêu chính sách trong tương lai, không phải số liệu cho thấy tỷ lệ địa bàn đã đạt được ở thời điểm hiện nay. Tuy vậy, mục tiêu ấy cho thấy việc tạo không gian sinh hoạt và vận động gần nơi ở đã được đặt trong chương trình chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi của thành phố.

Để đánh giá hiệu quả, cần lắng nghe chính người cao tuổi: họ có dễ tiếp cận địa điểm không, giờ tập có phù hợp không, có cảm thấy an toàn không, điều gì khiến họ bỏ buổi hoặc ngừng tham gia? Khảo sát đơn giản tại khu dân cư và trao đổi với người tổ chức có thể giúp nhận diện những rào cản cụ thể thay vì chỉ dựa vào số người đăng ký. Với một bài báo phản ánh thực tế, đây cũng là phần tư liệu cần được phóng viên bổ sung bằng địa điểm khảo sát, nhân vật đồng ý chia sẻ và ý kiến chuyên môn đã xác minh.

Điều quan trọng nhất là biến vận động thành một phần đời sống có thể duy trì. Một lịch tập vừa sức, gần nhà, có bạn đồng hành và có thể điều chỉnh theo sức khỏe thường dễ gắn bó hơn mục tiêu lớn nhưng thiếu điều kiện thực hiện. Tuổi tác không đồng nghĩa với việc phải ngừng vận động; nhưng vận động có ích cần bắt đầu từ khả năng của từng người, tôn trọng giới hạn cơ thể và có môi trường cộng đồng hỗ trợ.

Thể thao và Cuộc sống

Trạng Nguyên tuổi 13 năm 2025

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam: Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được thông qua với sự đồng thuận cao, tạo khuôn khổ pháp...
×