Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc 2026: Khi di sản thế giới bước vào một mùa hội mới

Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 diễn ra từ ngày 26/9 đến 4/10 trong một dấu mốc đặc biệt: đây là mùa lễ hội đầu tiên kể từ khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới. Không chỉ tiếp nối hệ thống nghi lễ đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ, Hải Phòng đang mở rộng không gian trải nghiệm, tăng cường ứng dụng công nghệ và kết nối di sản với du lịch, văn hóa, thương mại, qua đó tạo thêm sức sống cho một không gian lịch sử đặc biệt của vùng Đông Bắc.

Mùa hội đầu tiên sau khi Côn Sơn – Kiếp Bạc trở thành Di sản thế giới

Theo thông tin từ Ban Tổ chức, Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 diễn ra trong 9 ngày, từ 26/9 đến 4/10/2026, tại Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng. Lễ hội gắn với các hoạt động tưởng niệm 726 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và 584 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi.

Điều làm nên ý nghĩa đặc biệt của mùa hội năm nay nằm ở bối cảnh rộng hơn của toàn bộ quần thể. Ngày 12/7/2025, UNESCO đã ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc vào Danh sách Di sản Thế giới. Theo UNESCO, đây là quần thể gồm 12 thành phần di sản, gắn với sự hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm, lịch sử triều Trần cùng những mối quan hệ lâu dài giữa nhà nước, tôn giáo, cộng đồng và cảnh quan tự nhiên. Việc ghi danh dựa trên các tiêu chí (iii) và (vi), đồng thời UNESCO nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ tính toàn vẹn, tính xác thực và sự tham gia hiệu quả của cộng đồng trong quản lý di sản.

Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc 2026: Khi di sản thế giới bước vào một mùa hội mới (Ảnh: Báo Hải Phòng)

Với Côn Sơn – Kiếp Bạc, danh hiệu thế giới vì thế không chỉ là một sự ghi nhận về giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan. Nó đồng thời đặt ra một trách nhiệm mới: làm thế nào để những giá trị được UNESCO ghi nhận tiếp tục hiện diện trong đời sống, được cộng đồng thực hành, được thế hệ trẻ hiểu và được du khách cảm nhận bằng những trải nghiệm chân thực.

Đây chính là điểm tựa để mùa hội năm 2026 có cách tiếp cận rộng hơn. Những nghi lễ truyền thống vẫn giữ vai trò trung tâm, nhưng không gian lễ hội được mở rộng với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch, trải nghiệm và xúc tiến thương mại. Hải Phòng đang hướng tới việc để người dân và du khách không chỉ đến dự lễ, mà còn có cơ hội khám phá nhiều lớp giá trị của di sản.

Giữ nghi lễ truyền thống, mở rộng trải nghiệm di sản

Những nghi lễ tạo nên chiều sâu của mùa hội. Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc từ lâu gắn với hệ thống nghi lễ tưởng niệm, tri ân các bậc tiền nhân và thực hành tín ngưỡng của cộng đồng. Trong mùa hội năm nay, nhiều nghi lễ quan trọng tiếp tục được tổ chức như Lễ Khai ấn, Lễ Cầu an, Hội hoa đăng trên sông Lục Đầu, Lễ rước bộ, lễ tế và lễ giỗ Đức Thánh Trần. Tại khu di tích Côn Sơn cũng diễn ra lễ dâng hương, rước văn và tưởng niệm 584 năm ngày mất của Nguyễn Trãi.

Điểm nhấn của ngày 26/9 là chương trình tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, khai hội Côn Sơn – Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 và công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới. Trong đêm 26/9, Lễ Khai ấn đền Kiếp Bạc cũng là một trong những hoạt động được quan tâm. Ban Tổ chức cho biết dự kiến chuẩn bị 30.000 ấn đền Kiếp Bạc để phát cho người dân và du khách.

Những nghi lễ ấy không chỉ tạo nên phần “hồn” của lễ hội mà còn là phương thức cộng đồng tiếp tục thực hành và trao truyền ký ức lịch sử. Trong một di sản sống, giá trị không chỉ nằm ở kiến trúc hay hiện vật mà còn hiện diện trong nghi lễ, niềm tin, cách ứng xử và những câu chuyện được kể từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đưa văn hóa địa phương vào hành trình khám phá

Nếu phần lễ giữ vai trò kết nối với truyền thống thì phần hội năm nay được mở rộng theo hướng tạo nhiều trải nghiệm hơn cho công chúng. Trong 9 ngày, Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại được tổ chức tại khu vực phía trước đền Kiếp Bạc, giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản, làng nghề, ẩm thực và các sản phẩm văn hóa địa phương. Các hoạt động trải nghiệm làm gốm, thư pháp, pha trà sen, trà cúc, nghệ thuật dân gian và múa rối nước được đưa vào chương trình, tạo thêm những điểm tiếp xúc trực tiếp giữa du khách với văn hóa bản địa.

Đáng chú ý, các sản phẩm du lịch gắn với 5 điểm di tích thành phần của Di sản thế giới trên địa bàn Hải Phòng, gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương, cũng được giới thiệu cùng các tuyến kết nối với Quảng Ninh và Bắc Ninh. Cách tổ chức này cho thấy nỗ lực chuyển từ việc khai thác từng điểm di tích riêng lẻ sang hình thành một hành trình khám phá có tính liên kết trong toàn bộ không gian di sản.

Đó cũng là cách để danh hiệu Di sản Thế giới trở thành một phần của trải nghiệm du lịch thay vì chỉ xuất hiện trong các tài liệu giới thiệu. Một chuyến đi đến Côn Sơn – Kiếp Bạc có thể bắt đầu từ nghi lễ, tiếp tục bằng câu chuyện lịch sử, mở rộng sang cảnh quan, làng nghề, ẩm thực và những hoạt động văn hóa của cộng đồng. Di sản từ đó không còn là một điểm đến đứng riêng mà trở thành một hệ sinh thái trải nghiệm.

Một diện mạo mới cho thương hiệu Di sản thế giới

Một trong những dấu ấn đáng chú ý nhất của Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc 2026 là việc công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc. Bộ nhận diện đã được Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh thống nhất lựa chọn và sử dụng, hướng tới tạo dựng hình ảnh chung cho một quần thể di sản trải rộng trên địa bàn nhiều địa phương.

Đây là bước đi có ý nghĩa trong giai đoạn sau ghi danh. Bởi UNESCO đã xác lập tên tuổi và giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể, nhưng để danh hiệu ấy thực sự đi vào đời sống cần có những phương thức nhận diện, diễn giải và truyền thông thống nhất. Từ biển chỉ dẫn, bản đồ, không gian đón tiếp đến các ấn phẩm, nền tảng số và sản phẩm du lịch, một ngôn ngữ nhận diện chung sẽ giúp công chúng dễ dàng nhận biết mối liên hệ giữa các thành phần của quần thể.

Theo thông tin được công bố, bộ nhận diện được xây dựng trên ba giá trị cốt lõi “Trí tuệ – Hòa hợp – Lan tỏa”, với hình ảnh hoa cúc mang dấu ấn mỹ thuật thời Trần kết hợp cùng lá bồ đề. Biểu tượng này được sử dụng để gợi mở mối liên hệ giữa những giá trị lịch sử, văn hóa, tinh thần và tự nhiên của quần thể.

Nếu việc UNESCO ghi danh là dấu mốc xác lập vị thế của di sản trên bản đồ văn hóa thế giới, thì bộ nhận diện có thể được xem như một bước tiếp theo trong quá trình đưa hình ảnh ấy vào đời sống hiện đại. Hai quá trình này bổ trợ cho nhau: một bên khẳng định giá trị, một bên tạo ra phương thức để giá trị được nhận biết, kết nối và lan tỏa.

Công nghệ mở thêm cánh cửa đến di sản

Một thay đổi khác của mùa hội 2026 là việc ứng dụng công nghệ số trực tiếp vào trải nghiệm của người tham dự. Thông qua mã QR tích hợp trên nền tảng Smart Hải Phòng, người dân và du khách có thể tra cứu chương trình lễ hội, lịch hoạt động, sơ đồ không gian, khu vực gian hàng, bãi đỗ xe, phương án phân luồng giao thông, điểm tham quan cũng như thông tin về các dịch vụ ăn uống, lưu trú và vui chơi.

Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với nhu cầu của khách du lịch hiện đại, khi việc tìm kiếm thông tin, xây dựng lịch trình và lựa chọn trải nghiệm ngày càng phụ thuộc vào nền tảng số. Thay vì phải tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn rời rạc, du khách có thể tiếp cận một hệ thống thông tin tập trung ngay trong quá trình tham dự lễ hội.

Công nghệ vì thế không thay thế trải nghiệm di sản mà đóng vai trò như một lớp kết nối mới. Một mã QR có thể mở ra thông tin về lịch sử của địa điểm, chỉ dẫn tới một điểm tham quan, giới thiệu một tour hoặc giúp du khách tìm đường tới khu vực trải nghiệm. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành một phần quan trọng của hoạt động du lịch, đây là hướng đi có thể giúp di sản tiếp cận công chúng theo phương thức thuận tiện và trực quan hơn.

Từ lễ hội đến chiến lược phát triển du lịch di sản

Lấy người dân và du khách làm trung tâm. Ban Tổ chức cho biết lễ hội năm nay được tổ chức theo hướng mở, tăng khả năng tiếp cận của người dân và du khách. Khu vực khai hội bố trí khoảng 5.000 chỗ ngồi, trong đó khoảng 2.500 vị trí dành cho người dân và du khách tự do tham dự. Hai khu di tích được chỉnh trang cảnh quan, bổ sung hệ thống nhận diện, tiểu cảnh và điểm check-in nhưng theo định hướng hài hòa với cảnh quan, kiến trúc hiện hữu.

Cách tổ chức này cho thấy sự thay đổi trong quan niệm về lễ hội. Không gian văn hóa không chỉ phục vụ một chương trình nghi lễ mà cần được thiết kế để cộng đồng có thể tham gia và du khách có thể khám phá. Điều đó cũng phù hợp với tinh thần mà UNESCO nhấn mạnh trong quản lý quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc: cộng đồng địa phương cần được tham gia hiệu quả vào quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Khi cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm, lễ hội có thêm cơ hội trở thành một phần tự nhiên của đời sống địa phương. Người dân không chỉ là người tham dự mà còn có thể hưởng lợi từ các hoạt động dịch vụ, du lịch, làng nghề, ẩm thực và sản phẩm địa phương; trong khi du khách được tiếp cận di sản thông qua chính những chủ thể đang sống cùng di sản.

Kết nối Côn Sơn – Kiếp Bạc với một không gian di sản rộng lớn hơn

Một trong những yêu cầu quan trọng sau khi quần thể được UNESCO ghi danh là tránh nhìn nhận các thành phần di sản như những điểm đến tách biệt. Việc kết nối Côn Sơn – Kiếp Bạc với Yên Tử, Vĩnh Nghiêm và các điểm di sản khác ở Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh có thể mở ra những hành trình văn hóa có chiều sâu hơn.

UNESCO xác định quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là một di sản liên kết nhiều địa điểm, phản ánh quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm cùng những giá trị lịch sử, tinh thần và văn hóa gắn với triều Trần và lịch sử Việt Nam. Chính cấu trúc liên kết ấy tạo nên giá trị đặc biệt của toàn bộ quần thể.

Vì vậy, các tour kết nối giữa các thành phần di sản không chỉ có ý nghĩa về mặt du lịch. Đây còn là cách giúp công chúng hiểu rằng Côn Sơn – Kiếp Bạc không đứng riêng trong một câu chuyện lịch sử, mà nằm trong một dòng chảy văn hóa rộng lớn, nối từ không gian núi thiêng Yên Tử đến Vĩnh Nghiêm và Côn Sơn – Kiếp Bạc.

Khi danh hiệu thế giới trở thành nguồn lực văn hóa

Mùa Thu năm 2026 có thể xem là một cột mốc mới đối với Côn Sơn – Kiếp Bạc. Sau khi được UNESCO ghi danh, câu chuyện về di sản không dừng lại ở việc bảo vệ những gì còn lại của quá khứ. Thách thức lớn hơn là làm sao để di sản tiếp tục có ý nghĩa đối với xã hội hôm nay mà không làm mất đi những giá trị cốt lõi đã tạo nên tính đặc biệt của nó.

Lễ hội năm nay đang cho thấy một hướng tiếp cận tương đối rõ: giữ nghi lễ làm nền tảng, mở rộng trải nghiệm, ứng dụng công nghệ, xây dựng nhận diện chung và kết nối di sản với du lịch, thương mại và cộng đồng. Những yếu tố ấy nếu được triển khai hài hòa sẽ giúp Côn Sơn – Kiếp Bạc không chỉ là nơi diễn ra một lễ hội thường niên, mà từng bước trở thành một điểm đến văn hóa có khả năng kể câu chuyện của mình bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Điều quan trọng hơn cả là danh hiệu UNESCO cần được chuyển hóa thành động lực để cộng đồng thêm tự hào và có trách nhiệm với di sản. UNESCO cũng nhấn mạnh rằng việc ghi danh vừa là vinh dự vừa là trách nhiệm, đòi hỏi bảo tồn đi cùng phát triển du lịch có kiểm soát và đặt cộng đồng vào vị trí quan trọng trong quá trình gìn giữ di sản.

Từ mùa hội Côn Sơn – Kiếp Bạc năm 2026, một hành trình mới đang được mở ra: từ di sản được ghi danh đến di sản được nhận diện; từ nghi lễ được gìn giữ đến di sản được trải nghiệm; từ một điểm đến riêng lẻ đến một không gian văn hóa liên kết. Và trên hành trình ấy, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở việc đón thêm bao nhiêu du khách, mà ở khả năng để những câu chuyện về Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Phật giáo Trúc Lâm và vùng đất Côn Sơn – Kiếp Bạc tiếp tục được kể, được hiểu và được trao truyền trong đời sống hôm nay.

Thể thao và Cuộc sống