Hàng không mở rộng không gian tăng trưởng cho du lịch Việt Nam

Việt Nam đang chứng kiến một nghịch lý đáng chú ý trên bản đồ du lịch khu vực: năng lực kết nối bằng đường hàng không đang tiến nhanh hơn thứ hạng phát triển du lịch tổng thể. Trong Chỉ số Phát triển Du lịch và Lữ hành (TTDI) 2026, Việt Nam đứng thứ 52 trong 110 nền kinh tế, tăng 7 bậc so với kỳ đánh giá trước, trong khi riêng trụ cột hạ tầng vận tải hàng không đứng thứ 34 thế giới.

Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Việt Nam đạt 4,15 điểm TTDI năm 2026, tăng 6,1% so với năm 2024. Đây là mức tăng cao hơn Singapore, Indonesia, Malaysia và Thái Lan trong cùng kỳ. Tuy nhiên, WEF cũng lưu ý TTDI không phải bảng xếp hạng lượng khách hay doanh thu du lịch mà đánh giá những điều kiện và chính sách tạo nền tảng cho du lịch phát triển bền vững, có khả năng chống chịu và tạo ra giá trị kinh tế - xã hội.

Điều đó khiến câu chuyện về hàng không trở nên đặc biệt quan trọng. Khi khả năng đưa du khách đến Việt Nam được mở rộng nhanh chóng, bài toán tiếp theo không còn chỉ là “có thể bay tới đâu”, mà là Việt Nam có đủ sản phẩm, dịch vụ, hạ tầng và trải nghiệm để biến những chuyến bay ấy thành thời gian lưu trú, chi tiêu và những lần quay trở lại hay không.

TTDI 2026: Việt Nam tăng 7 bậc nhưng vẫn còn khoảng cách

Kết quả 52/110 đưa Việt Nam vào nhóm giữa của bảng xếp hạng toàn cầu và giữ vị trí thứ năm Đông Nam Á, sau Singapore, Indonesia, Malaysia và Thái Lan. Theo dữ liệu công bố về TTDI 2026, Việt Nam đạt 4,15 điểm, tăng 6,1% so với năm 2024.

Điểm đáng chú ý là Việt Nam có tới 7 trong 17 trụ cột TTDI nằm trong nhóm 35 nền kinh tế dẫn đầu. Trong số đó, hạ tầng vận tải hàng không đứng thứ 34, bên cạnh những nhóm có thứ hạng cao như năng lực cạnh tranh về giá, an toàn và an ninh, tài nguyên văn hóa và tài nguyên tự nhiên.

Đây là một lợi thế có ý nghĩa đặc biệt đối với một quốc gia có địa hình trải dài và các trung tâm du lịch phân bố trên nhiều vùng. Đường bay không chỉ đưa khách quốc tế tới Hà Nội, TP.HCM hay Đà Nẵng mà còn có khả năng rút ngắn khoảng cách tới những điểm đến mới, từ Phú Quốc, Nha Trang đến các đô thị du lịch và khu nghỉ dưỡng đang mở rộng.

Tuy nhiên, thứ hạng tổng thể cũng cho thấy một thực tế khác: hàng không đang tiến nhanh hơn một số điều kiện nền tảng của ngành du lịch.

WEF xây dựng TTDI từ 17 trụ cột thuộc 5 nhóm lớn, bao gồm môi trường tạo điều kiện, chính sách và điều kiện hỗ trợ du lịch, hạ tầng và dịch vụ, tài nguyên du lịch cùng tính bền vững. Vì vậy, một lợi thế nổi bật về kết nối không thể tự động chuyển thành thứ hạng cao nếu những mắt xích còn lại chưa phát triển tương xứng.

Hàng không mở rộng cánh cửa đưa du khách quốc tế đến Việt Nam

“Cánh cửa” đã rộng hơn, nhưng trải nghiệm phía sau mới quyết định giá trị

Có thể hình dung năng lực hàng không như cánh cửa đầu tiên của ngành du lịch. Một quốc gia có nhiều đường bay, nhiều chuyến bay và năng lực vận chuyển lớn sẽ thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các thị trường nguồn.

Nhưng một du khách xuống máy bay chưa đồng nghĩa với một đơn vị giá trị kinh tế đã được tạo ra. Giá trị thực sự còn phụ thuộc vào việc họ ở lại bao lâu, trải nghiệm những gì, chi tiêu ở đâu, có quay trở lại hay giới thiệu điểm đến cho người khác hay không.

Đây cũng là lý do WEF nhấn mạnh rằng TTDI đánh giá các điều kiện hỗ trợ phát triển du lịch chứ không trực tiếp đo lượng khách, mức chi tiêu hoặc doanh thu.

Với Việt Nam, khoảng cách giữa năng lực tiếp cận và chất lượng hệ sinh thái du lịch vì thế sẽ là một trong những bài toán quan trọng của giai đoạn tiếp theo.

Hàng không Việt Nam tăng tốc cùng dòng khách quốc tế

Những diễn biến của thị trường năm 2026 cho thấy năng lực hàng không đang mở rộng song song với đà tăng của du lịch.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, trong 9 tháng đầu năm 2026, các cảng hàng không trên cả nước phục vụ gần 102 triệu lượt hành khách, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách quốc tế đạt hơn 39 triệu lượt, tăng 14%, còn khách nội địa vượt 62 triệu lượt, tăng 11%.

Quy mô đội tàu bay cũng tăng lên mức cao nhất từ trước tới nay. Tính đến ngày 22/9/2026, Việt Nam có 258 máy bay đăng ký quốc tịch Việt Nam, thuộc 13 doanh nghiệp, tăng 31 chiếc so với cùng kỳ theo số liệu được công bố.

Những con số này phản ánh một thị trường không chỉ tăng về nhu cầu mà còn đang mở rộng về năng lực cung ứng.

Trong khi đó, dữ liệu của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho thấy 8 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón 15.912.165 lượt khách quốc tế, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng khách đến bằng đường hàng không đạt hơn 13,22 triệu lượt, tăng 11,6%.

Đến hết tháng 9, tổng lượng khách quốc tế tiếp tục tăng lên 17.680.714 lượt, cao hơn 14,5% so với cùng kỳ năm trước; trong đó khách đến bằng đường hàng không đạt hơn 14,7 triệu lượt, tăng 11,9%.

Như vậy, xét ở cấp độ thị trường, hàng không đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình mở rộng dòng khách quốc tế vào Việt Nam.

Việt Nam lần đầu vượt Thái Lan về số ghế quốc tế

Một chỉ dấu khác đến từ dữ liệu của OAG, hãng phân tích chuyên về dữ liệu hàng không. Theo OAG, trong tháng 9/2026, Việt Nam có khoảng 7,3 triệu ghế khởi hành, tăng 10% so với cùng kỳ. Thái Lan có 7,2 triệu ghế, giảm 1,7%; Malaysia đạt 5,4 triệu ghế, giảm 6,5%, còn Philippines có 4,8 triệu ghế, giảm 5,7%.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc Việt Nam vượt Thái Lan về số ghế trong tháng được OAG thống kê, mà còn ở tốc độ tăng trưởng. Trong khi một số thị trường lớn của Đông Nam Á thu hẹp năng lực cung ứng, Việt Nam vẫn tăng hai chữ số.

Đây là một thay đổi đáng quan tâm về tương quan năng lực hàng không trong khu vực. Nó tạo thêm lựa chọn cho hành khách quốc tế và đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các điểm đến Việt Nam từ nhiều thị trường nguồn.

Tuy nhiên, OAG cũng cho thấy Indonesia vẫn là thị trường lớn nhất Đông Nam Á về số ghế với 11 triệu ghế trong tháng 9, tăng 4,3%. Vì vậy, việc Việt Nam vượt Thái Lan ở một chỉ tiêu tháng không nên được hiểu thành sự thay đổi toàn diện về quy mô hàng không khu vực.

Sun PhuQuoc Airways và sự xuất hiện của một “tân binh”

Trong bức tranh mở rộng năng lực hàng không, Sun PhuQuoc Airways là một trường hợp đáng chú ý.

Hãng bắt đầu khai thác thương mại vào cuối năm 2025 và nhanh chóng mở rộng đội bay, mạng đường bay quốc tế. Theo thông tin từ Cục Hàng không Việt Nam, đến ngày 22/9/2026, Sun PhuQuoc Airways có 21 máy bay, gồm 4 Airbus A320, 16 Airbus A321 và một Airbus A330. Hãng đặt mục tiêu nâng đội bay lên 33 chiếc vào cuối năm 2026.

Sự phát triển của hãng diễn ra trong thời gian tương đối ngắn. Ngày 22/9, Sun PhuQuoc Airways tiếp nhận chiếc Airbus A330 đầu tiên, mở ra bước chuyển về quy mô khai thác khi hãng chuẩn bị mở rộng năng lực vận chuyển đường dài. Cục Hàng không Việt Nam cho biết kế hoạch của hãng là tiếp nhận tổng cộng 8 máy bay A330 từ tháng 9/2026 đến tháng 4/2027.

Ở mạng bay quốc tế, hãng đã bắt đầu mở rộng kết nối Phú Quốc với các thị trường châu Á. Theo thông tin chính thức của hãng, đường bay quốc tế đầu tiên được triển khai từ tháng 3/2026, sau đó mở rộng tới Hàn Quốc, Singapore và các thị trường khác trong khu vực.

Điểm đáng chú ý ở đây không phải là quy mô của một hãng bay riêng lẻ, mà là cách một doanh nghiệp mới gia nhập thị trường có thể góp thêm năng lực kết nối vào một hệ thống hàng không đang tăng trưởng.

Phú Quốc là trường hợp tiêu biểu. Khi đường bay quốc tế được mở trực tiếp tới đảo, khoảng cách địa lý của điểm đến được rút ngắn trên thực tế. Du khách không nhất thiết phải thông qua một trung tâm hàng không lớn khác trước khi tiếp cận điểm nghỉ dưỡng. Đó chính là nơi hàng không bắt đầu giao thoa trực tiếp với chiến lược phát triển điểm đến.

Từ đường bay tới hệ sinh thái du lịch

Việc Sun PhuQuoc Airways mở rộng đội bay và mạng quốc tế cũng diễn ra cùng quá trình nâng cấp hạ tầng sân bay Phú Quốc. Cục Hàng không Việt Nam cho biết các dự án nâng cấp, mở rộng nhà ga và năng lực khai thác tại Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đang được triển khai trong bối cảnh chuẩn bị cho APEC 2027.

Điều này cho thấy một xu hướng đáng chú ý: hàng không không còn đơn thuần là phương tiện đưa khách đến một địa điểm. Trong những mô hình mới, hãng bay, sân bay, khách sạn, khu nghỉ dưỡng, dịch vụ vui chơi và sản phẩm trải nghiệm có thể được phát triển thành một chuỗi liên kết.

Khi chuỗi ấy vận hành hiệu quả, một đường bay mới có thể tạo ra nhiều hơn số lượng hành khách trên một chuyến bay. Nó có thể mở rộng thị trường nguồn, thay đổi thời gian tiếp cận, tạo điều kiện cho các kỳ nghỉ ngắn ngày và giúp một điểm đến xuất hiện thường xuyên hơn trong lựa chọn của du khách.

“Đường bay” đang đi trước “điểm đến”

Dù những tín hiệu từ hàng không rất tích cực, Việt Nam vẫn không thể chỉ dựa vào năng lực vận chuyển để nâng cao thứ hạng du lịch.

Kết quả TTDI 2026 cho thấy Việt Nam có những trụ cột rất mạnh nhưng cũng còn những khoảng trống đáng kể. Theo dữ liệu được công bố về TTDI, hạ tầng vận tải hàng không đứng thứ 34, trong khi một số nhóm liên quan đến hạ tầng, dịch vụ và điều kiện hỗ trợ du lịch có thứ hạng thấp hơn đáng kể.

Đây là điểm cần được nhìn nhận một cách tỉnh táo. Một mạng bay dày hơn sẽ tạo thuận lợi cho khách đến Việt Nam, nhưng nếu sân bay, giao thông mặt đất, cơ sở lưu trú, dịch vụ, nhân lực và sản phẩm trải nghiệm không tăng trưởng tương ứng, lợi thế kết nối sẽ khó chuyển hóa tối đa thành giá trị.

Bản thân WEF cũng chỉ ra rằng những điểm đến có hạ tầng, dịch vụ và các hệ thống hỗ trợ phát triển sâu hơn vẫn duy trì lợi thế cạnh tranh, ngay cả khi nhiều nền kinh tế đang cùng cải thiện điểm số.

Nói cách khác, hàng không có thể mở cửa thị trường, nhưng không thể một mình hoàn thiện sản phẩm du lịch.

Từ tăng số khách sang tăng giá trị mỗi chuyến đi

Đây có thể là bước chuyển quan trọng tiếp theo của du lịch Việt Nam.

Khi năng lực cung ứng ghế tiếp tục tăng, mục tiêu không nên dừng ở việc lấp đầy thêm nhiều chuyến bay. Bài toán lớn hơn là thu hút đúng thị trường, kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng không gian chi tiêu và nâng chất lượng trải nghiệm.

Một du khách quốc tế đến Việt Nam trong ba ngày với một du khách ở lại một tuần tạo ra những tác động hoàn toàn khác nhau đối với khách sạn, nhà hàng, vận tải, mua sắm, giải trí và các ngành dịch vụ liên quan.

Bởi vậy, lợi thế hàng không chỉ thực sự trở thành lợi thế du lịch khi các địa phương có thể trả lời được câu hỏi: sau khi máy bay hạ cánh, du khách sẽ làm gì?

Cơ hội lớn nhưng cũng là phép thử mới

TTDI 2026 cho thấy 92% trong tổng số 110 nền kinh tế được đánh giá đã cải thiện điểm số so với năm 2024. WEF đồng thời cảnh báo ngành du lịch bước vào giai đoạn mới, trong đó những vấn đề như khả năng chi trả, đầu tư chưa theo kịp nhu cầu, thiếu nhân lực và áp lực phát triển bền vững ngày càng trở nên quan trọng.

Điều này có ý nghĩa trực tiếp với Việt Nam. Tăng trưởng nhanh của hàng không mở ra cơ hội, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với toàn bộ chuỗi du lịch.

Nếu năng lực vận chuyển tăng nhanh mà điểm đến không được nâng cấp tương ứng, lợi thế về kết nối có thể không tạo ra mức gia tăng giá trị tương xứng. Ngược lại, nếu sản phẩm du lịch, hạ tầng đô thị, giao thông, dịch vụ và chất lượng nhân lực cùng tiến lên, mỗi đường bay mới sẽ có khả năng trở thành một kênh đưa thêm giá trị kinh tế đến điểm đến.

Từ “lên hạng” đến một chu kỳ tăng trưởng mới

Việt Nam tăng 7 bậc lên vị trí 52 trong TTDI 2026 là một tín hiệu tích cực, nhưng ý nghĩa quan trọng hơn nằm ở cấu trúc phía sau thứ hạng ấy.

Hạ tầng vận tải hàng không đứng thứ 34 thế giới. Lượng khách qua các cảng hàng không gần 102 triệu lượt trong 9 tháng. Đội tàu bay đăng ký quốc tịch Việt Nam đạt 258 chiếc. Khách quốc tế tiếp tục tăng hai chữ số. Năng lực cung ứng ghế quốc tế mở rộng mạnh, trong khi những hãng hàng không mới như Sun PhuQuoc Airways bắt đầu tạo thêm các kết nối trực tiếp tới những thị trường nguồn. Những con số ấy cho thấy “cánh cửa” của du lịch Việt Nam đang rộng hơn.

Nhưng thứ hạng 52 cũng nhắc rằng cánh cửa rộng chưa phải là đích đến. Thách thức tiếp theo là biến khả năng tiếp cận thành trải nghiệm, biến lượng khách thành giá trị và biến những đường bay mới thành những hành trình có sức níu giữ du khách.

Trong một ngành du lịch đang chuyển từ giai đoạn phục hồi sang giai đoạn tăng trưởng có quản trị, lợi thế của Việt Nam sẽ không chỉ nằm ở việc có thêm bao nhiêu chuyến bay. Quan trọng hơn là mỗi chuyến bay có thể đưa bao nhiêu giá trị mới đến cho một điểm đến, một doanh nghiệp và nền kinh tế du lịch.

Đó cũng là bước tiếp theo để con số 52 trên bảng xếp hạng TTDI không chỉ là một thứ hạng được cải thiện, mà trở thành dấu hiệu của một năng lực du lịch thực sự trưởng thành.

Thể thao và Cuộc sống