Chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam, trong đó lĩnh vực văn hóa được xác định là một trong những ngành cần ưu tiên đổi mới bằng công nghệ. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 277/2026/NĐ-CP về Hạ tầng văn hóa số không chỉ tạo hành lang pháp lý cho quá trình xây dựng hệ sinh thái văn hóa số mà còn mở ra định hướng phát triển dài hạn đối với các nền tảng công nghệ, dữ liệu và dịch vụ số phục vụ bảo tồn, sáng tạo, phổ biến và khai thác các giá trị văn hóa.
Toàn văn Nghị định được công bố trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tại https://vanban.chinhphu.vn/ và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tại https://bvhttdl.gov.vn/.
Hạ tầng văn hóa số trở thành nền móng của chuyển đổi số ngành Văn hóa
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, việc phát triển hạ tầng số không còn đơn thuần là đầu tư về công nghệ mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.
Không gian triển lãm mỹ thuật trực tuyến tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là một trong những mô hình ứng dụng công nghệ số, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản và thúc đẩy phát triển văn hóa số (Nguồn ảnh: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
Nghị định 277/2026/NĐ-CP xác định rõ nhóm công nghệ số ưu tiên phát triển nhằm phục vụ xây dựng hệ sinh thái văn hóa số tại Việt Nam. Đây là bước tiến quan trọng giúp thống nhất định hướng đầu tư, tạo cơ sở để các cơ quan quản lý, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp công nghệ triển khai các giải pháp chuyển đổi số đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.
Khác với giai đoạn số hóa dữ liệu đơn thuần trước đây, mục tiêu hiện nay hướng tới xây dựng các nền tảng thông minh có khả năng kết nối, chia sẻ, phân tích và khai thác dữ liệu văn hóa một cách hiệu quả, phục vụ cả quản lý nhà nước lẫn nhu cầu tiếp cận của người dân.
Những công nghệ cốt lõi được ưu tiên phát triển
Theo Nghị định, nhiều công nghệ tiên tiến sẽ được ưu tiên nghiên cứu và triển khai trong lĩnh vực văn hóa.
Trong đó, điện toán đám mây (Cloud Computing) và điện toán biên (Edge Computing) đóng vai trò là hạ tầng lưu trữ và xử lý dữ liệu quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu vận hành các cơ sở dữ liệu văn hóa quốc gia.
Trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là một trong những công nghệ trọng tâm khi có khả năng hỗ trợ số hóa tài liệu, tự động phân loại và gắn thẻ dữ liệu, nhận dạng chữ cổ, dịch thuật đa ngôn ngữ, tạo phụ đề tự động cũng như cá nhân hóa trải nghiệm của người sử dụng các dịch vụ văn hóa số.
Bên cạnh đó, Big Data, Blockchain, Internet vạn vật (IoT) và Digital Twin sẽ góp phần hình thành các mô hình quản lý tài sản số, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc dữ liệu và xây dựng các không gian văn hóa số có tính tương tác cao.
Đối với lĩnh vực bảo tồn di sản, các công nghệ LiDAR, Photogrammetry, GIS, BIM/HBIM, cùng các giải pháp VR, AR, XR, MR và trải nghiệm nhập vai (Immersive Reality) sẽ tạo điều kiện tái hiện không gian di tích, hiện vật và các loại hình nghệ thuật trên môi trường số với độ chính xác ngày càng cao.
AI sẽ thay đổi cách quản lý và khai thác tài nguyên văn hóa
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là định hướng phát triển các mô hình AI chuyên ngành văn hóa.
Theo đó, các mô hình ngôn ngữ lớn, trợ lý ảo và hệ thống AI sẽ được huấn luyện trên nguồn dữ liệu chuẩn hóa của Việt Nam, đồng thời phải tuân thủ các quy định về bảo đảm giá trị văn hóa, chuẩn mực xã hội và pháp luật hiện hành.
Nếu được triển khai hiệu quả, AI sẽ hỗ trợ đáng kể trong việc số hóa kho tư liệu lịch sử, tự động nhận dạng văn bản cổ, phân loại hiện vật, hỗ trợ dịch thuật đa ngôn ngữ, xây dựng kho dữ liệu mở và nâng cao trải nghiệm cá nhân hóa của người dùng trên các nền tảng văn hóa số.
Đây được xem là bước chuyển từ "số hóa dữ liệu" sang "khai thác dữ liệu thông minh", tạo ra giá trị gia tăng từ kho tài nguyên văn hóa quốc gia.
Hệ sinh thái nền tảng số sẽ mở rộng không gian sáng tạo văn hóa
Không chỉ tập trung vào công nghệ, Nghị định còn định hướng xây dựng nhiều nền tảng số phục vụ toàn bộ chuỗi giá trị của ngành văn hóa.
Các nền tảng hỗ trợ sáng tạo và phân phối nội dung số sẽ cung cấp công cụ sản xuất, phát hành và bảo vệ bản quyền đối với các sản phẩm công nghiệp văn hóa. Những giải pháp như CDN, DRM và công nghệ chống vi phạm bản quyền trực tuyến sẽ góp phần nâng cao năng lực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.
Song song với đó là việc phát triển các nền tảng quản lý tài sản số, sàn dữ liệu văn hóa, sàn giao dịch bản quyền số, nền tảng xuất bản và phát hành số, nền tảng truyền thông tri thức xã hội, trường quay số, phim trường số, bảo tàng số, triển lãm trực tuyến và hệ thống thuyết minh tự động phục vụ khách tham quan.
Những nền tảng này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo và kinh tế số trong lĩnh vực văn hóa.
Cơ hội mới cho bảo tàng số, xuất bản số và công nghiệp văn hóa
Việc hình thành hạ tầng văn hóa số không chỉ mang ý nghĩa về quản lý nhà nước mà còn tạo động lực cho các lĩnh vực như bảo tàng, thư viện, điện ảnh, mỹ thuật, nghệ thuật biểu diễn và xuất bản.
Các bảo tàng có thể tái hiện hiện vật và không gian trưng bày bằng công nghệ thực tế ảo; các nhà xuất bản có điều kiện mở rộng mô hình xuất bản số, bảo vệ bản quyền bằng Blockchain và DRM; các đơn vị nghệ thuật biểu diễn có thể tiếp cận khán giả thông qua nền tảng biểu diễn trực tuyến.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để hình thành thị trường tài sản số và thúc đẩy thương mại hóa các sản phẩm văn hóa trong môi trường số, phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế sáng tạo trên thế giới.
Hạ tầng văn hóa số tạo nền tảng cho tương lai của ngành Văn hóa
Sự ra đời của Nghị định 277/2026/NĐ-CP đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về chính sách đối với quá trình chuyển đổi số ngành Văn hóa.
Khi các công nghệ như AI, Big Data, Blockchain, Cloud Computing, Digital Twin hay VR được triển khai đồng bộ cùng hệ thống nền tảng số chuyên ngành, ngành Văn hóa sẽ có thêm điều kiện để bảo tồn di sản hiệu quả hơn, phát triển các sản phẩm sáng tạo có giá trị gia tăng cao và mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa tới đông đảo người dân.
Trong dài hạn, hạ tầng văn hóa số không chỉ là công cụ hiện đại hóa quản lý mà còn là nền móng để xây dựng hệ sinh thái văn hóa số Việt Nam phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.
Thể thao và Cuộc sống
.gif)
.gif)
.gif)
