ĐÔ THỊ ĐÁNG SỐNG BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG ĐIỀU GẦN NHÀ

Thứ tư, 18/11/2026 - 09:55

Một đô thị đáng sống không chỉ được đo bằng những đại lộ mới, các tòa nhà hiện đại hay những khu đô thị quy mô lớn. Với cư dân, chất lượng sống thường hiện lên từ những điều gần gũi hơn: vỉa hè có dễ đi bộ, con đường có bóng mát, khu vui chơi có đủ an toàn, rác thải có được thu gom đúng lúc và những tiện ích thiết yếu có nằm trong tầm tiếp cận.

Chất lượng sống được cảm nhận từ ngưỡng cửa

Mỗi ngày, cư dân đô thị bắt đầu và kết thúc hành trình của mình từ những không gian rất gần: lối đi trước nhà, vỉa hè trên đường đến điểm xe buýt, khoảng sân nơi trẻ nhỏ vui chơi, hàng cây che nắng hay khu chợ phục vụ nhu cầu thường nhật. Những chi tiết ấy ít khi trở thành điểm nhấn trong các bản giới thiệu đô thị, nhưng lại tác động trực tiếp đến trải nghiệm sống.

Một tuyến phố có kiến trúc đẹp chưa chắc đã thuận tiện nếu người đi bộ phải liên tục tránh xe máy đỗ trên vỉa hè, bước xuống lòng đường hoặc đi vòng qua các vật cản. Một khu dân cư có nhiều nhà cao tầng cũng chưa hẳn dễ sống nếu thiếu chỗ nghỉ chân, bóng mát, không gian cho trẻ em và người cao tuổi. Ngược lại, một khoảng xanh nhỏ được chăm sóc tốt, một lối đi thông thoáng hay một sân chơi an toàn có thể tạo nên khác biệt rõ rệt trong sinh hoạt hằng ngày.

Bởi vậy, chất lượng đô thị không nên chỉ được đánh giá qua diện mạo tổng thể. Cần quan sát từ góc nhìn của người sử dụng: một em nhỏ có thể đi bộ đến trường an toàn không; người cao tuổi có chỗ nghỉ khi đi dạo không; người khuyết tật có tiếp cận được vỉa hè và công trình công cộng không; người đi làm có thể tiếp cận phương tiện công cộng mà không phải vượt qua những đoạn đường bất tiện hay không.

ĐÔ THỊ ĐÁNG SỐNG BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG ĐIỀU GẦN NHÀ

Không gian cây xanh trong công viên tạo môi trường thư giãn, góp phần nâng cao chất lượng sống đô thị.

Những câu hỏi tưởng như nhỏ ấy giúp đưa khái niệm “đô thị đáng sống” về đúng với đời sống thực tế. Không gian đô thị cuối cùng không chỉ dành để ngắm nhìn, mà phải được sử dụng thuận tiện, an toàn và công bằng bởi nhiều nhóm cư dân khác nhau.

Vỉa hè, cây xanh và không gian công cộng: những hạ tầng thiết yếu

Vỉa hè thường là nơi thể hiện rõ nhất mối quan hệ giữa quy hoạch và đời sống. Khi bị lấn chiếm, xuống cấp hoặc thiếu kết nối, người đi bộ mất đi lựa chọn di chuyển an toàn; người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có hạn chế về vận động là những người dễ gặp bất tiện hơn cả. Vì vậy, quản lý vỉa hè không chỉ là câu chuyện trật tự đô thị, mà còn liên quan đến quyền tiếp cận không gian công cộng và chất lượng giao thông đi bộ.

Cây xanh cũng không nên chỉ được xem như phần trang trí của đường phố. Bóng mát, khả năng thấm nước của mặt đất, thảm thực vật và các khoảng xanh có thể góp phần cải thiện vi khí hậu, tạo nơi nghỉ ngơi và khuyến khích người dân vận động ngoài trời. Tuy nhiên, hiệu quả của cây xanh phụ thuộc vào cách bố trí, khả năng chăm sóc, tính liên tục của các tuyến đi bộ và mức độ người dân có thể tiếp cận. Một dải cây xanh bị chia cắt hoặc một công viên thiếu lối vào thuận tiện sẽ khó phát huy hết giá trị đối với cộng đồng.

Hà Nội cho thấy phát triển không gian xanh đã trở thành một nội dung quản lý đô thị đáng chú ý. Theo thông tin được Cổng thông tin điện tử thành phố đăng tải ngày 4/6/2025, tính đến hết quý I/2025, Hà Nội đã hoàn thành cải tạo, xây dựng mới 70 công viên, vườn hoa, gồm 10 công viên và 60 vườn hoa. Đây là số liệu tại thời điểm được công bố, không phải số liệu cập nhật cho năm 2026.

Tuy nhiên, số lượng công trình hoàn thành chưa tự nó phản ánh đầy đủ chất lượng sử dụng. Cũng tại phiên giải trình về công tác quản lý, đầu tư công viên, vườn hoa tháng 6/2025, thành phố nêu còn 212 công viên chưa được đầu tư; đồng thời có những công viên đã đưa vào sử dụng nhưng chưa nằm trong kế hoạch đầu tư sửa chữa. Những thông tin này cho thấy bên cạnh việc xây mới, cải tạo, bài toán quản lý và duy tu sau đầu tư cũng cần được giải quyết đồng bộ. (Nguồn: Cổng thông tin điện tử thành phố Hà Nội, 4/6/2025.)

Điều người dân cần không chỉ là thêm công viên trên bản đồ, mà là những không gian có thể đến được trong sinh hoạt thường ngày, có lối đi phù hợp, đủ bóng mát, vệ sinh, ánh sáng, chỗ ngồi và điều kiện an toàn. Công viên, vườn hoa cũng cần được duy tu sau đầu tư, có cơ chế tiếp nhận phản ánh và đánh giá dựa trên mức độ phục vụ cư dân. Một công trình công cộng chỉ thật sự có giá trị khi đời sống cộng đồng có thể diễn ra ở đó.

Tiện ích gần nhà và sự công bằng trong tiếp cận

Chất lượng sống còn được quyết định bởi khoảng cách giữa nơi ở với các dịch vụ thiết yếu. Trường học, cơ sở y tế, điểm mua sắm hằng ngày, trạm xe buýt, nơi tập luyện và không gian sinh hoạt cộng đồng càng dễ tiếp cận thì cư dân càng có cơ hội tiết kiệm thời gian, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và duy trì những thói quen có lợi cho sức khỏe.

Người dân tập luyện, vận động dưới tán cây xanh tại khu vực công viên ở Hà Nội.

Dẫu vậy, “gần” không chỉ là khoảng cách đo trên bản đồ. Một điểm xe buýt cách nhà vài trăm mét vẫn có thể khó tiếp cận nếu đường đi thiếu vỉa hè hoặc phải băng qua nút giao nguy hiểm. Một sân chơi nằm ngay trong khu dân cư cũng không thật sự phục vụ trẻ em nếu thiết bị xuống cấp, thiếu bóng mát hoặc bị sử dụng sai mục đích. Vì thế, đánh giá tiện ích cần tính đến cả đường đi, thời gian, chi phí, điều kiện tiếp cận và chất lượng vận hành.

Trong quy hoạch, cách tiếp cận lấy cư dân làm trung tâm đòi hỏi chú ý đến sự khác biệt giữa các nhóm dân số. Trẻ em cần đường đi học an toàn và không gian vui chơi; người cao tuổi cần lối đi ít chướng ngại, ghế nghỉ và điểm tập luyện phù hợp; người khuyết tật cần lối tiếp cận liên tục, không bị đứt đoạn bởi bậc cao hay vật cản. Những gia đình có thu nhập khác nhau cũng cần được tiếp cận không gian công cộng có chất lượng, thay vì chỉ có thể lựa chọn dịch vụ tư nhân.

Không gian công cộng vì thế còn là thước đo về tính bao trùm của đô thị. Khi một vườn hoa nhỏ, một thư viện cộng đồng hay một tuyến đi bộ được tổ chức tốt, nơi đó không chỉ phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi mà còn tạo cơ hội gặp gỡ giữa những người sống gần nhau. Sự gắn kết cộng đồng không thể được tạo ra chỉ bằng khẩu hiệu; nó cần những địa điểm thuận tiện, an toàn và đủ hấp dẫn để người dân muốn sử dụng thường xuyên.

Từ quy hoạch đến trải nghiệm thực tế của cư dân

Để những điều gần nhà trở thành ưu tiên thực chất, cần kết nối ba khâu: quy hoạch đúng nhu cầu, đầu tư đồng bộ và quản lý thường xuyên. Nếu chỉ tập trung xây dựng mới mà chưa tính đến duy tu, vệ sinh, chiếu sáng, thoát nước và trách nhiệm quản lý sau khi đưa vào sử dụng, không gian công cộng có thể nhanh chóng xuống cấp. Nếu các dự án giao thông, cây xanh, thoát nước và tiện ích được triển khai rời rạc, cư dân vẫn phải sống với những bất tiện ngay cạnh công trình mới.

Một hướng đi thiết thực là khảo sát đô thị theo hành trình của người dân. Thay vì chỉ kiểm kê số lượng công viên hay chiều dài đường phố, địa phương có thể đánh giá các tuyến đi bộ từ nhà đến trường học, trạm xe buýt, chợ và cơ sở y tế; ghi nhận những điểm vỉa hè bị đứt đoạn, thiếu bóng mát, ngập nước, thiếu chiếu sáng hoặc gây khó khăn cho người khuyết tật. Các phản ánh nên được phân loại, công khai tiến độ xử lý và đưa trở lại quy trình lập kế hoạch, thay vì chỉ tiếp nhận theo từng vụ việc riêng lẻ.

Lối đi và hàng cây xanh góp phần tạo nên không gian công cộng phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Cùng với đó, cần có tiêu chí đánh giá không gian công cộng sau khi hoàn thành: người dân có sử dụng thường xuyên không, các nhóm tuổi có thể tiếp cận không, công trình có được vệ sinh và bảo dưỡng đúng mức không, và những bất cập nào còn tồn tại. Việc lấy ý kiến cư dân không nên chỉ diễn ra trước khi lập dự án; người sử dụng cần có kênh phản hồi trong suốt quá trình vận hành. Cơ quan quản lý, đơn vị duy tu và cộng đồng dân cư đều có vai trò, nhưng trách nhiệm phải được phân định rõ ràng.

Hà Nội và nhiều đô thị khác đang đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng không gian xanh, giao thông đi bộ và các tiện ích công cộng. Những định hướng quy hoạch chỉ có ý nghĩa khi chuyển hóa thành thay đổi có thể cảm nhận trong đời sống hằng ngày. Đó có thể là một vỉa hè liên tục hơn, một hàng cây được chăm sóc tốt, một sân chơi sạch sẽ, một điểm qua đường an toàn hay một công viên nhỏ mở cửa thuận tiện.

Đô thị đáng sống không nhất thiết bắt đầu bằng một dự án lớn. Nó bắt đầu từ việc nhận ra những bất tiện mà cư dân gặp mỗi ngày, ưu tiên giải quyết những vấn đề thiết thực và duy trì chất lượng sau đầu tư. Khi những điều gần nhà trở nên dễ tiếp cận, an toàn và thân thiện hơn, chất lượng sống của đô thị mới được cải thiện từ nền tảng.


Thể thao và Cuộc sống

Trạng Nguyên tuổi 13 năm 2025

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam: Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững

Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được thông qua với sự đồng thuận cao, tạo khuôn khổ pháp...
×