Điện ảnh Việt Nam – Nga: Từ ký ức VGIK đến những nhịp cầu mới

Khi những thước phim trở thành nhịp cầu văn hóa

Ngày 8/9/2026, tại Trường Đại học Điện ảnh Quốc gia Nga mang tên S.A. Gerasimov (VGIK) ở Moscow, chương trình Những ngày Phim Việt Nam chính thức khai mạc trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân. Phu nhân Ngô Phương Ly tham dự chương trình với tư cách khách mời danh dự. Sự kiện có sự hiện diện của đại diện lãnh đạo ngành văn hóa hai nước, trong đó có Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông và Hiệu trưởng VGIK Vladimir Malyshev.

Sự kiện không đơn thuần là một chương trình giới thiệu phim Việt Nam tại nước ngoài. Được tổ chức ngay tại một trong những cơ sở đào tạo điện ảnh có bề dày lịch sử của Nga, chương trình gợi lại một dòng chảy hợp tác đã kéo dài nhiều thập niên, nơi những lớp sinh viên Việt Nam từng học tập, tiếp nhận tri thức điện ảnh và sau đó trở về đóng góp cho nền điện ảnh nước nhà.

Trong không gian VGIK, điện ảnh trở thành một ngôn ngữ đặc biệt để hai nền văn hóa tìm thấy điểm gặp nhau. Những câu chuyện về đất nước, con người Việt Nam được kể qua hình ảnh, âm thanh và nghệ thuật kể chuyện không chỉ hướng tới việc giới thiệu tác phẩm mà còn tạo cơ hội để khán giả Nga tiếp cận một Việt Nam giàu lịch sử, giàu bản sắc và đang chuyển động mạnh mẽ trong đời sống đương đại.

Điện ảnh trở thành nhịp cầu giao lưu văn hóa Việt Nam – Nga (Nguồn: CongthongtinBoVHTTDL)

VGIK – ký ức của nhiều thế hệ điện ảnh Việt Nam

Khoảng 70 năm của một mối liên kết đặc biệt. Một trong những điểm nhấn giàu ý nghĩa nhất của chương trình là việc VGIK tiếp tục được nhắc tới như một phần quan trọng trong lịch sử đào tạo nhân lực điện ảnh Việt Nam. Theo Hiệu trưởng Vladimir Malyshev, từ giữa thế kỷ XX đến nay, khoảng 140 sinh viên Việt Nam thuộc nhiều thế hệ đã học tập và được đào tạo tại VGIK. Mối liên kết này được duy trì trong khoảng 70 năm và trở thành một dấu ấn đặc biệt trong quan hệ hợp tác văn hóa, giáo dục giữa Việt Nam và Nga.

Nhiều cựu sinh viên Việt Nam của VGIK sau khi trở về nước đã tham gia vào quá trình xây dựng và phát triển điện ảnh Việt Nam. Vì vậy, với nhiều nghệ sĩ, nhắc tới VGIK không chỉ là nhắc tới một trường điện ảnh nổi tiếng, mà còn là nhắc tới một không gian đào tạo đã góp phần hình thành tư duy nghệ thuật, phương pháp làm phim và đội ngũ nhân lực cho điện ảnh Việt Nam trong nhiều giai đoạn.

Sự hiện diện của các cựu sinh viên VGIK tại chương trình như Đỗ Lệnh Hùng Tú, Nguyễn Hữu Mười, Nguyễn Thị Phương Hoa, Lê Hồng Chương… càng làm rõ chiều sâu của mối quan hệ này. Họ không chỉ trở về thăm lại mái trường cũ mà còn trở thành những nhân chứng sống động cho một hành trình giao lưu văn hóa được nối dài qua nhiều thế hệ.

Từ truyền thống đào tạo đến những hợp tác mới. Điều đáng chú ý là câu chuyện VGIK không dừng lại ở ký ức. Theo thông tin từ Bộ VHTTDL, nhà trường mong muốn tiếp tục thu hút sinh viên Việt Nam sang học tập, đồng thời dự kiến tăng cường các hoạt động trao đổi giảng viên, sinh viên với Việt Nam.

Các chương trình chuyên đề, hoạt động giao lưu, hòa nhạc và những hình thức kết nối học thuật, nghệ thuật khác cũng được đặt trong định hướng tăng cường sự tương tác giữa thế hệ trẻ hai nước.

Đây là hướng hợp tác có ý nghĩa trong bối cảnh điện ảnh đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, nền tảng phát trực tuyến và sự dịch chuyển trong cách khán giả tiếp nhận nội dung. Những chương trình trao đổi trực tiếp giữa các trường điện ảnh, giảng viên và sinh viên có thể tạo ra không gian để các thế hệ làm phim trẻ học hỏi phương pháp sáng tác, kỹ thuật sản xuất và cách tiếp cận khán giả trong môi trường quốc tế.

Những bộ phim kể câu chuyện Việt Nam với khán giả Nga

Từ ký ức chiến tranh đến những câu chuyện giàu tính nhân văn. Tại Những ngày Phim Việt Nam tại VGIK, khán giả được tiếp cận nhiều tác phẩm thuộc các thể loại và giai đoạn khác nhau, trong đó có Mùi cỏ cháy, Chuyện ông Gióng, Mèo con, Chuyện những đôi giày, Xe đạp, Con sáo biết nói và Tọa độ chết.

Mỗi tác phẩm mang một sắc thái riêng, nhưng cùng góp phần tạo nên một bức tranh đa dạng về điện ảnh Việt Nam. Có những bộ phim đưa người xem trở lại những năm tháng lịch sử, có tác phẩm khai thác chất liệu văn hóa dân gian, có tác phẩm lại tiếp cận đời sống bằng ngôn ngữ điện ảnh gần gũi và giàu tính nhân văn.

Việc lựa chọn các tác phẩm khác nhau cũng cho thấy cách quảng bá điện ảnh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những thông điệp lớn. Một bộ phim, một nhân vật hay một câu chuyện nhỏ cũng có thể mở ra sự tò mò về một quốc gia, một nền văn hóa và một cộng đồng con người.

Đó chính là sức mạnh đặc biệt của điện ảnh trong ngoại giao văn hóa. Thay vì chỉ giới thiệu Việt Nam bằng những thông tin khái quát, những thước phim cho phép khán giả quốc tế quan sát đất nước từ góc nhìn giàu cảm xúc hơn, thông qua số phận nhân vật, không gian sống, lịch sử và những giá trị văn hóa được chuyển tải bằng ngôn ngữ nghệ thuật.

Điện ảnh mở thêm không gian cho quan hệ Việt Nam – Nga

Từ hợp tác văn hóa đến kết nối thế hệ trẻ. Trong nhiều thập niên, quan hệ Việt Nam – Nga đã được vun đắp trên nhiều lĩnh vực, trong đó văn hóa và giáo dục đóng vai trò quan trọng. Với điện ảnh, mối quan hệ ấy có một nền tảng đặc biệt khi VGIK từng là nơi đào tạo nhiều thế hệ sinh viên Việt Nam.

Theo Hiệu trưởng Vladimir Malyshev, VGIK mong muốn tiếp tục phát triển các hoạt động hợp tác với Việt Nam, qua đó duy trì mối liên hệ giữa nhà trường và các thế hệ sinh viên Việt Nam.

Nếu thế hệ nghệ sĩ đi trước tạo nên nền móng của mối quan hệ điện ảnh Việt Nam – Nga, thì thế hệ sinh viên hôm nay có thể trở thành lực lượng tiếp tục mở rộng không gian hợp tác ấy. Trong môi trường điện ảnh hiện đại, sự kết nối không chỉ diễn ra trong trường quay hay giảng đường mà còn thông qua các dự án quốc tế, phòng thí nghiệm sáng tạo, liên hoan phim, nền tảng số và những dự án đồng sản xuất.

Vì thế, một chương trình phim tổ chức tại VGIK có thể được nhìn nhận như điểm gặp giữa quá khứ và tương lai. Quá khứ là câu chuyện của những thế hệ sinh viên Việt Nam từng học tập tại Nga; tương lai là những dự án, những gương mặt trẻ và những cách kể chuyện mới có thể tiếp tục đưa điện ảnh hai nước đến gần nhau hơn.

Trao niềm tin cho thế hệ tiếp nối

Một điểm nhấn khác trong khuôn khổ chương trình là hoạt động trao phần thưởng cho các sinh viên xuất sắc do Quỹ thúc đẩy hợp tác Nga – Việt “Truyền thống và Hữu nghị” thực hiện, nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày lớp sinh viên ngành mỹ thuật Việt Nam sang học tập tại Liên Xô.

Việc dành sự quan tâm cho sinh viên không chỉ mang ý nghĩa động viên thành tích học tập. Trong những hoạt động giao lưu văn hóa có chiều sâu, thế hệ trẻ luôn là mắt xích quan trọng nhất để duy trì những kết nối đã được hình thành từ quá khứ.

Những sinh viên hôm nay sẽ là các nhà làm phim, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, giảng viên và những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa của ngày mai. Khi họ được trao cơ hội học tập, giao lưu và làm việc trong môi trường quốc tế, những mối quan hệ được hình thành từ giảng đường có thể tiếp tục phát triển thành những dự án sáng tạo và hợp tác lâu dài.

Khi điện ảnh tiếp tục kể câu chuyện hữu nghị Việt – Nga

Những ngày Phim Việt Nam tại VGIK diễn ra trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với quan hệ hai nước. Nhưng giá trị lớn nhất của chương trình có lẽ nằm ở khả năng biến một sự kiện văn hóa thành không gian đối thoại giữa các thế hệ.

Từ những sinh viên Việt Nam đầu tiên đặt chân tới VGIK cách đây nhiều thập niên, đến những tác phẩm được trình chiếu trước khán giả Nga hôm nay, điện ảnh đã tạo nên một dòng chảy kết nối bền bỉ. Dòng chảy ấy không chỉ được hình thành bằng những bộ phim, mà còn bằng ký ức của nghệ sĩ, những mối quan hệ thầy trò, những năm tháng học tập và những tình bạn vượt qua khoảng cách địa lý.

Trong bối cảnh văn hóa ngày càng trở thành một thành tố quan trọng của giao lưu quốc tế, những chương trình như Những ngày Phim Việt Nam tại VGIK càng cho thấy vai trò của điện ảnh như một cây cầu mềm mại nhưng có sức lan tỏa sâu rộng. Một bộ phim có thể bắt đầu bằng câu chuyện của một con người, nhưng khi đến với khán giả ở một đất nước khác, nó có thể mở ra cuộc trò chuyện về lịch sử, văn hóa và những giá trị chung.

Từ Moscow, những thước phim Việt Nam tiếp tục hành trình của mình. Và tại VGIK – nơi từng đào tạo khoảng 140 sinh viên Việt Nam trong khoảng 70 năm – câu chuyện điện ảnh Việt Nam – Nga không chỉ được nhìn lại, mà còn đang được viết tiếp bằng những gương mặt mới, những ý tưởng mới và những nhịp cầu văn hóa mới.

Thể thao và Cuộc sống