Hoàn thiện hành lang pháp lý, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tạo cơ chế huy động nguồn lực xã hội đang trở thành những trọng tâm trong công tác quản lý ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Qua quá trình xây dựng, hoàn thiện các dự án luật và chính sách đặc thù, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh đặt ra một yêu cầu lớn hơn: thể chế không chỉ phục vụ quản lý mà phải thực sự mở đường cho sáng tạo, đầu tư và phát triển bền vững.
Cải cách thể chế phải bắt đầu từ những vướng mắc thực tế
Trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, tiềm năng phát triển không thiếu, nhưng để biến tiềm năng thành giá trị kinh tế - xã hội cần có một hành lang pháp lý phù hợp. Những quy định chưa đồng bộ, thủ tục hành chính phức tạp, thẩm quyền chưa được phân định rõ có thể trở thành rào cản đối với địa phương, doanh nghiệp và các chủ thể hoạt động trong ngành.
Đây là vấn đề được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh khi trình bày dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật tại Quốc hội ngày 20/10/2026. Các luật được rà soát gồm Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo và Luật Báo chí.
Theo nội dung Bộ trưởng trình bày, việc sửa đổi hướng tới bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư, kinh doanh; đồng thời giải quyết những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Đáng chú ý, dự thảo Luật Du lịch dự kiến sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ 38 trong tổng số 78 điều. Các nội dung tập trung vào phân cấp thẩm quyền công nhận điểm du lịch, khu du lịch quốc gia; đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, thủ tục cấp phép lữ hành và hoạt động hướng dẫn du lịch; bổ sung quy định về loại hình lưu trú mới, thẻ hướng dẫn viên điện tử và công nhận văn bằng nước ngoài.
Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật thuộc lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch tại Quốc hội chiều 20/10/2026 (Nguồn ảnh: Cổng thông tin điện tử Bộ VHTTDL)
Với Luật Thể dục, thể thao, dự kiến sửa đổi, bổ sung 5 trong tổng số 77 điều, trọng tâm là phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước.
Nhìn từ góc độ quản lý, đây không đơn thuần là hoạt động điều chỉnh câu chữ trong văn bản pháp luật. Vấn đề cốt lõi là xác định rõ cấp nào có thẩm quyền, cơ quan nào chịu trách nhiệm và làm thế nào để quyết định quản lý được thực hiện nhanh hơn, sát thực tiễn hơn.
Tuy nhiên, phân cấp không đồng nghĩa với chuyển giao trách nhiệm một cách cơ học. Muốn chính quyền địa phương chủ động hơn, cần bảo đảm năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực và cơ chế phối hợp. Nếu thiếu những điều kiện này, cải cách có thể mới dừng ở thay đổi đầu mối quản lý mà chưa giải quyết được khó khăn thực chất.
Phát triển du lịch: Tăng trưởng phải gắn với lợi ích của người dân
Một trong những vấn đề thể hiện rõ yêu cầu đổi mới tư duy chính sách là xây dựng cơ chế đặc thù phát triển du lịch Việt Nam.
Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Nghị quyết ngày 26/10/2026, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh vai trò kiến tạo của Nhà nước trong hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để địa phương, doanh nghiệp và các thành phần kinh tế tham gia phát triển du lịch.
Đến phiên thảo luận tại Quốc hội ngày 11/11, những nội dung liên quan đến phạm vi áp dụng, đối tượng thụ hưởng và điều kiện hưởng ưu đãi tiếp tục được Bộ trưởng làm rõ.
Đáng chú ý, dự thảo đã thiết kế các nhóm chính sách riêng cho du lịch cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh; mở rộng hỗ trợ hạ tầng giao thông kết nối đến các điểm du lịch cộng đồng, xúc tiến, pháp lý, thủ tục hành chính và cải tạo cơ sở lưu trú cộng đồng.
Đặc biệt, dự thảo xác định các tiêu chí đối với chính sách ưu đãi, hỗ trợ, trong đó có loại hình, địa bàn, quy mô, hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững. Bộ trưởng nhấn mạnh hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững là hai tiêu chí quan trọng.
Đây là cách tiếp cận cần thiết bởi du lịch không thể chỉ được đánh giá qua số lượng dự án hay quy mô vốn đầu tư. Một điểm đến chỉ có thể phát triển lâu dài khi tài nguyên được bảo vệ, bản sắc địa phương được gìn giữ và người dân có cơ hội tham gia, hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Việc dự thảo chú trọng các chủ thể quy mô nhỏ cũng mở ra hướng tiếp cận rộng hơn đối với phát triển du lịch. Những hộ kinh doanh, hợp tác xã và cộng đồng địa phương có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng dịch vụ, góp phần tạo sinh kế và duy trì sức hấp dẫn của điểm đến.
Dẫu vậy, chính sách ưu đãi cũng cần được thiết kế có điều kiện và kiểm soát chặt chẽ. Theo nội dung Bộ trưởng giải trình tại Quốc hội, dự thảo quy định hạng mục du lịch phải chiếm tối thiểu 50% tổng vốn đầu tư đối với nhóm dự án được xem xét hưởng ưu đãi; đồng thời loại trừ casino, trò chơi điện tử có thưởng, đặt cược và kinh doanh bất động sản. Điều này cho thấy yêu cầu bảo đảm chính sách được sử dụng đúng mục tiêu, tránh lợi dụng cơ chế ưu đãi.
Công nghiệp văn hóa cần được tiếp sức bằng thể chế và thị trường
Nếu du lịch đặt ra bài toán hài hòa giữa đầu tư và lợi ích cộng đồng, thì công nghiệp văn hóa lại đòi hỏi một hệ sinh thái có khả năng kết nối sáng tạo với công nghệ và thị trường.
Ngày 12/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam và 17 bài toán trọng tâm năm 2026. Tại sự kiện, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh mô hình kết nối “1+1+N”: Nhà nước kiến tạo thể chế và hạ tầng nền tảng; doanh nghiệp dẫn dắt về nguồn lực, công nghệ, thị trường; cộng đồng đóng góp tri thức, tài năng và thụ hưởng giá trị.
Điểm đáng chú ý là mạng lưới được định hướng không chỉ dừng ở kết nối hành chính mà hướng tới giải quyết những vấn đề cụ thể như bảo hộ quyền tác giả, chia sẻ dữ liệu số, phát triển tài sản trí tuệ và mở rộng thị trường trong nước, quốc tế.
Cùng với đó, việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được đặt ra như một bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho lĩnh vực này. Theo nội dung Bộ trưởng trình bày tại Quốc hội ngày 24/10/2026, dự thảo luật gồm 8 chương, 39 điều, tập trung vào 6 nhóm chính sách: phát triển hệ sinh thái và thử nghiệm có kiểm soát; hỗ trợ sáng tạo, xác lập và xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ; phát triển nguồn nhân lực; hạ tầng; thị trường; tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư.
Đến ngày 10/11, trong phần tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng khung pháp lý chung cho 10 lĩnh vực công nghiệp văn hóa, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với các luật chuyên ngành, tránh bỏ sót chính sách hoặc tạo ra quy định chồng chéo.
Đây là vấn đề có ý nghĩa lâu dài. Bởi một ngành công nghiệp văn hóa không thể phát triển chỉ bằng những ý tưởng sáng tạo hay sự phong phú của tài nguyên văn hóa. Cần có cơ chế bảo vệ người sáng tạo, môi trường đầu tư phù hợp, hạ tầng công nghệ, phương thức phân phối và thị trường tiêu thụ.
Mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp tối thiểu 7% GDP vào năm 2030 được Bộ nêu trong định hướng phát triển cho thấy kỳ vọng lớn đối với lĩnh vực này. Nhưng để mục tiêu trở thành hiện thực, các cơ chế chính sách cần được cụ thể hóa thành những sản phẩm có công chúng, doanh nghiệp có doanh thu và người sáng tạo có thu nhập tương xứng.
Thước đo cải cách nằm ở hiệu quả thực thi
Từ sửa đổi 7 luật, xây dựng cơ chế đặc thù phát triển du lịch đến hoàn thiện dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, có thể nhận thấy một điểm chung trong các định hướng mà Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh đang thúc đẩy: hoàn thiện thể chế để khơi thông nguồn lực, tạo môi trường thuận lợi hơn cho các chủ thể tham gia phát triển.
Tại nội dung tiếp thu, giải trình ngày 10/11, Bộ trưởng nhấn mạnh việc tiếp tục rà soát toàn diện các dự thảo luật, bảo đảm chất lượng, tính đồng bộ và khả thi. Đây cũng là yêu cầu quan trọng bởi một chính sách dù có mục tiêu đúng nhưng thiếu tính khả thi sẽ khó tạo ra chuyển biến trong thực tế.
Cần nhìn nhận rằng các dự án luật và dự thảo nghị quyết được đề cập vẫn đang trong quá trình xây dựng, tiếp thu và hoàn thiện. Vì vậy, chưa thể xem những đề xuất này là kết quả đã hoàn tất. Chặng đường tiếp theo chính là tổ chức thực hiện, kiểm tra hiệu quả và kịp thời điều chỉnh những vấn đề phát sinh.
Với văn hóa, đó là khả năng bảo vệ và phát huy giá trị sáng tạo, đưa sản phẩm văn hóa đến gần công chúng. Với thể thao, đó là môi trường thuận lợi hơn để phát triển phong trào, hoạt động chuyên nghiệp và huy động nguồn lực xã hội. Với du lịch, đó là sản phẩm có sức cạnh tranh, điểm đến bền vững và người dân được hưởng lợi.
Cải cách thể chế vì thế không nên được đánh giá bằng số lượng văn bản được sửa đổi hay số lượng chính sách được đề xuất. Thước đo quan trọng hơn là những thay đổi cụ thể trong đời sống: thủ tục thuận lợi hơn, nguồn lực được khai thác hiệu quả hơn, doanh nghiệp có thêm không gian phát triển và người dân có thêm cơ hội tham gia, thụ hưởng.
Đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với quá trình hoàn thiện thể chế của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong giai đoạn mới.
Vũ Sáng